W ocenie prof. Michała Tomzy przeniesienie tych funduszy może zwiększyć liczbę grantów ERC dla polskich naukowców nawet o połowę – w ostatnich latach liczba projektów, które otrzymywały finansowanie, jest bowiem niewielka.

Prace nad przeniesieniem środków z programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG) do programu Horyzont Europa (czyli na granty badawcze) potwierdziło Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej w odpowiedzi na pytania PAP zadane w tej sprawie.

„Projekt zmiany programu FENG, który przewiduje m.in. wspomniany transfer środków, został już zatwierdzony przez Komitet Monitorujący FENG. Aktualnie przygotowujemy go do akceptacji przez Radę Ministrów. Kolejnym krokiem będzie wysłanie tego projektu do Komisji Europejskiej, której zgoda jest niezbędna, by zmiana programu weszła w życie i transfer funduszy został uruchomiony. Przewidujemy, że to nastąpi na przełomie 2. i 3. kwartału 2026 r.” – czytamy w odpowiedzi biura prasowego resortu.

Łączna proponowana przez MFiPR kwota transferów wynosi 30 mln euro; będzie ona jeszcze negocjowana z Komisją Europejską – podano.

Jak czytamy, środki przesunięte z FENG do Horyzontu Europa stworzyłyby tzw. „kopertę krajową” i zostałyby wykorzystane wyłącznie na rzecz podmiotów z Polski – co gwarantują przepisy dotyczące transferów z tzw. rozporządzenia ogólnego UE.

Pilotaż programu ma ruszyć od 2027 r.

W informacji wskazano też, że z prośbą o podjęcie takich działań zwrócili się do MFiPR przedstawiciele środowiska naukowego oraz Fundacja na rzecz Nauki Polskiej, ze wsparciem działającego w Brukseli Biura Promocji Nauki PolSCA Polskiej Akademii Nauk.

Opisywany tzw. transfer of funds (transfer funduszy) znalazł się wśród tematów niedawnego spotkania środowiska naukowego z europosłami w Brukseli. Jednym z uczestników był prof. Michał Tomza z Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego, który sam jest laureatem grantu ERC, a także – obok prof. Justyny Olko – ambasadorem tego programu.

Jak mówił, obecnie większość wniosków jeszcze na drugim – tym decydującym merytorycznie – etapie uzyskuje ocenę „A”, czyli rekomendację do finansowania. – Nie są one jednak finansowane z powodu braku funduszy. I w efekcie, jeśli na drugim etapie mamy pozytywnie zaopiniowanych czasami blisko dwadzieścia procent wszystkich złożonych wniosków, to finansowanie uzyskuje tylko niewiele ponad połowa z tego, czyli średnio dziesięć procent wszystkich – tłumaczył badacz.

Największą nadzieję prof. Tomza widzi jednak nie tyle w samej zwiększonej liczbie grantów ERC, ale w kontekście zwiększonej „masy krytycznej” - w postaci rosnącej liczby laureatów tych projektów. – Oni z czasem będą zmieniać, a może nawet rozsadzać te skostniałe struktury swoich instytucji – i w tej sposób będą torować drogę dla kolejnych osób skutecznie rywalizujących o granty europejskie – podkreślił naukowiec.

Jak bowiem mówił, brak dużego zainteresowania polskich naukowców europejskimi grantami wynika m.in. z trudności realizacji tego typu projektów w polskich instytucjach czy na polskich uczelniach, gdzie trzeba się przedzierać przez różnego rodzaju bariery biurokratyczno-administracyjne.

Obok tego argumentu wymienił jeszcze dwa. – Po pierwsze polska nauka wciąż jest słabsza niż w innych krajach (co wynika m.in. z uwarunkowań historycznych, słabego zaplecza i słabego finansowania). A drugim powodem jest brak doświadczenia, jak te wnioski przygotowywać i jak w ogóle podchodzić do nich. Nie chodzi tu jednak o formalności, bo ERC naprawdę stara się minimalizować wszelką biurokrację, ale o know-how, o podejście - jak konstruować ambitne projekty, jak w ogóle się odważyć na zadawanie sobie najbardziej ambitnych i wymagających pytań. Liczę, że jeśli zwiększymy liczbę laureatów ERC, to oni później będą zarażać swoją postawą kolejnych – podkreślił.

MFiPR uściśliło, że środki mają zostać przesunięte z programu krajowego Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG), zarządzanego przez Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej i finansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (program wspiera badania, rozwój i innowacje oraz skierowany jest tylko do podmiotów zarejestrowanych w Polsce), do programu UE „Horyzont Europa”, zarządzanego przez Komisję Europejską, do następujących instrumentów w jego ramach: EIC Accelerator (dla przedsiębiorców MŚP) i ERC - granty badawcze Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych dla naukowców.

European Research Council (ERC) to powstała w 2007 r. organizacja wspierająca innowacyjne, przełomowe badania naukowe w Europie. Budżet ERC na lata 2021-2027 wynosi 16 mld euro. Jak podała ERC na początku tego roku, od 2007 r. do tej pory przyznała we wszystkich programach finansowanie dla prawie 18 tys. projektów i ponad 10 tys. naukowców z 85 krajów. (PAP)

akp/ bar/