Prof. Chacińska o prof. Ambrosie: polska nauka zyska potężny głos; pytanie, czy to wykorzystamy

Właśnie tam – w Międzynarodowym Instytucie Mechanizmów i Maszyn Molekularnych Polskiej Akademii Nauk (IMol) – prof. Ambros od ponad roku przewodniczy Radzie Naukowej. Noblista ma polskie korzenie - jego ojciec urodził się w przedwojennej Polsce na Wileńszczyźnie, jednak w czasie drugiej wojny światowej został deportowany jako robotnik przymusowy do III Rzeszy, a stamtąd wyemigrował do USA. W poniedziałek noblista potwierdził, że stara się o polskie obywatelstwo (choć formalnie jest to wniosek o przywrócenie go).

Prof. Chacińska pytana przez PAP, czy z formalnego punktu widzenia polskie obywatelstwo prof. Ambrosa coś zmieni w kwestii możliwości jego zaangażowania w sprawy instytutu – zaprzeczyła.

– Jest to jednak szansa dla polskiej nauki, ponieważ w rozmowach z politykami pojawi się bardzo potężny głos, który mówi o tym, że nie ma rozwoju gospodarki kraju, nie ma postępu czy suwerenności, jeżeli nie inwestuje się w naukę. Widzę w tym olbrzymią wartość dodaną dla Polski. Zobaczymy tylko, czy zostanie to wykorzystane – powiedziała dyrektorka IMol.

Jak wspominała, prof. Ambros propozycję objęcia funkcji przewodniczącego Rady Naukowej IMol przyjął bez zawahania. – Wielokrotnie podkreślał swoje emocjonalne powiązanie z Polską, ale też możliwość dołączenia do ciekawej inicjatywy naukowej, ponieważ nasz instytut jest nowoczesny i interdyscyplinarny. Mamy szerokie zainteresowania – łączymy biologię molekularną, biochemię, chemię, nauki obliczeniowe – mówiła.

Dodała, że praca w Radzie Naukowej IMol jest wykonywana pro bono – oczywiście zwracane są koszty podróży i zakwaterowania na czas spotkań, które w tym przypadku organizowane są dwa razy w roku. – Victor Ambros przyjeżdża na spotkania, bierze w nich aktywny udział i faktycznie bardzo angażuje się w działania na rzecz rozwoju naszego instytutu – podkreśliła prof. Chacińska.

- Victor Ambros jest wielkim entuzjastą nauki, to widać na każdym kroku. Przykładem jest program spotkania naszej rady w tym tygodniu, który był nabity różnego rodzaju wydarzeniami, wykładami, rozmowami kwalifikacyjnymi z kandydatami na liderów grup. Zorganizowaliśmy też sesję plakatową, w której pracownicy i doktoranci instytutu prezentowali swoją pracę badawczą. I Victor Ambros, jako ten najtwardszy zawodnik z wszystkich zaangażowanych, przez wiele godzin rozmawiał z młodymi naukowcami o ich badaniach – opowiadała dyrektorka.

Prof. Ambros jest w Polsce od kilku dni. W tym czasie m.in. wziął udział w spotkaniu Rady Naukowej IMol, gdzie m.in. miały miejsce przesłuchania kandydatów na liderów grup naukowych. Co ciekawe, wszystkich 7 kandydatów było spoza Polski oraz tylko dwóch posiada polskie paszporty. - Ta aktywność wprost obrazuje, jak ważną rolę odgrywa nasza międzynarodowa Rada pod przewodnictwem Victora Ambrosa - podkreśliła prof. Chacińska. Ponadto wygłosił wykłady, spotkał się z młodzieżą warszawskiego liceum oraz wziął udział w konferencji na temat chorób rzadkich, wydarzeniu zainicjowanym przez fundację AGO Alliance Poland. Spotkał się również z premierem Donaldem Tuskiem.

W rozmowie z PAP dyrektorka instytutu odniosła się też do filmu nagranego przez premiera do jednego z serwisów społecznościowych. Tusk przekazał w nim m.in., że prof. Ambros ma „kapitalny plan”, ponieważ ma zamiar sprowadzić do Polski „najzdolniejszych naukowców, młodych naukowców z całego świata”. Jak dodał premier, profesor jest przekonany, „że Polska to jedno z najbardziej atrakcyjnych miejsc na świecie właśnie dla nauki dla młodych naukowców”.

Część komentatorów wskazywała, że premier miał wykorzystać noblistę do pochwalenia się świetnym poziomem nauki w Polsce – mimo że od lat środowisko wskazuje na niskie finansowanie nauki i różne problemy systemowe. Prof. Chacińska, która brała udział w spotkaniu noblisty z premierem, potwierdziła, że prof. Ambros w swojej wypowiedzi skupił się na tym, co jest dobre albo nawet bardzo dobre. – I faktycznie powiedział, że w Polsce widzi świetne inicjatywy, które się rozwijają i że to jest wspaniały kraj do uprawiania nauki i z jeszcze większym potencjałem. Jednak zaraz po tym dodał, jak bardzo ważne jest finansowanie nauki i inwestowanie w inicjatywy, które systemowo wspierają doskonałość naukową – zwróciła uwagę.

Amerykański biolog molekularny Victor Ambros jest uznawany za jednego z najwybitniejszych badaczy w dziedzinie regulacji genów i biologii molekularnej. W 2024 r. Komitet Noblowski w dziedzinie fizjologii lub medycyny docenił go (wraz z Garym Ruvkunem) za odkrycie mechanizmu, który pomaga zrozumieć rozwój chorób autoagresywnych, nowotworów czy cukrzycy.

Noblista jest absolwentem Massachusetts Institute of Technology (MIT). Swoją pracę akademicką rozpoczął jako wykładowca na Harvard University, następnie przeniósł się do Dartmouth College. Od 2008 r. jest związany z University of Massachusetts Medical School, gdzie pełni funkcję Silverman Professor of Natural Sciences oraz współdyrektora RNA Therapeutic Institute.

Za swoje osiągnięcia Victor Ambros został uhonorowany wieloma prestiżowymi nagrodami, a zwieńczeniem była Nagroda Nobla.

W maju 2025 r. został uhonorowany tytułem doktora honoris causa Politechniki Śląskiej. Jak podawały wówczas władze uczelni, była to pierwsza uroczystość nadania Victorowi Ambrosowi tytułu doktora honoris causa nie tylko od czasu otrzymania Nagrody Nobla, ale w ogóle.

Podczas poniedziałkowej rozmowy z PAP noblista wspomniał, że starając się o polskie obywatelstwo chciałby oddać hołd swoim polskim przodkom. Dodał, że traktuje to jako szansę, aby dołożyć „choćby niewielką cegiełkę” do rozwoju polskiej nauki i pozycji Polski w świecie.

Serwis Nauka w Polsce objął patronatem medialnym wydarzenia związane z wizytą prof. Victora Ambrosa w Polsce.

Agnieszka Kliks-Pudlik (PAP)

akp/ bar/