NFZ: w 2025 r. wpłynęło 15,6 tys. wniosków o rozliczenie leczenia za granicą na łącznie 45,93 mln zł

W nowelizacji procedowanej przez parlament ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych znalazły się zapisy, które wywołały sprzeciw środowiska okulistów. Zgodnie z treścią regulacji NFZ zwróci koszty leczenia za granicą pacjentowi albo na rachunek podmiotu, który nie jest osobą fizyczną. Chodzi o pośredników organizujących wyjazdy, np. na operacje zaćmy do Czech. Wyjazdy takie są organizowane, mimo że w Polsce nie ma kolejek do tych zabiegów.

Okuliści obawiają się, że spowoduje to wzrost skali komercyjnej turystyki medycznej, co jest niekorzystne dla pacjentów – bo nie mają ciągłości leczenia – i dla szpitali. Ponadto oznacza to odpływ pieniędzy z NFZ do ośrodków zagranicznych, kiedy polskie szpitale długo czekają na realizację płatności. Stanowisko w tej sprawie opublikowało Polskie Towarzystwo Okulistyczne.

Rzecznik prasowy Narodowego Funduszu Zdrowia Jakub Gołąb poinformował PAP, że w katalogu najczęściej rozliczanych procedur związanych z leczeniem transgranicznym od lat dominują właśnie zabiegi usunięcia zaćmy wraz z badaniami kwalifikacyjnymi i kontrolnymi. Są one realizowane w przeważającej mierze w placówkach medycznych w Republice Czeskiej. Na kolejnym miejscu znajdują się świadczenia stomatologiczne, ze szczególnym uwzględnieniem leczenia w znieczuleniu ogólnym.

Gołąb powiedział, że w ramach leczenia transgranicznego w 2025 r. wpłynęły 15 692 wnioski na łączną kwotę 45,93 mln zł. Rok wcześniej do oddziałów wojewódzkich NFZ wpłynęło 14 197 wniosków, a łączna kwota wypłaconych refundacji wyniosła 40,52 mln zł.

Rzecznik zaznaczył, że liczba wniosków nie jest tożsama z liczbą pacjentów.

– Od reformy zasad rozliczania leczenia zaćmy w 2018 r. wyodrębniono procedury towarzyszące, czyli kwalifikację ambulatoryjną i poradę kontrolną, w związku z czym na leczenie jednej osoby przypada często więcej niż jeden wniosek refundacyjny. 15 692 wnioski rozpatrzone w 2025 r. dotyczyły łącznie 9663 pacjentów – powiedział Gołąb.

Zauważył, że liczba wniosków była wyższa przed likwidacją limitów finansowych na zabiegi okulistyczne w Polsce. W latach 2017–2018 liczba wniosków przekraczała 18 tys. rocznie. W 2017 r. było to 18,97 tys. wniosków dla ponad 14 tys. pacjentów, w 2018 r. – 18 666 wniosków.

– Po zniesieniu limitów finansowania przez NFZ i likwidacji kolejek do operacji zaćmy w polskich szpitalach skala wyjazdów uległa trwałemu obniżeniu i stabilizacji – powiedział rzecznik.

Zmianę w procedowanej przez parlament ustawie, dotyczącą wypłaty środków na rachunek pośrednika, Gołąb określił jako „doprecyzowującą, techniczną i porządkującą”.

– Nie tworzy ona nowego mechanizmu finansowania ani nowej ścieżki wypłat – powiedział.

Zaznaczył, że dotychczasowe brzmienie przepisów przewidywało możliwość wskazania we wniosku rachunku bankowego nienależącego bezpośrednio do pacjenta. Literalny zapis ustawy wymagał jednak podania „imienia i nazwiska oraz adresu” posiadacza rachunku, co odnosi się wyłącznie do osób fizycznych.

– W praktyce pacjenci korzystający z pomocy pełnomocników reprezentujących podmioty organizujące leczenie, np. spółki czy fundacje, wskazywali rachunki tych instytucji, co rodziło niepotrzebne wątpliwości interpretacyjne o charakterze czysto formalnym – wskazał rzecznik.

Powiedział, że nowelizacja wprost umożliwia podanie nazwy i adresu posiadacza rachunku niebędącego osobą fizyczną. Wskazał, że przepis ten koresponduje z obowiązującymi już normami, które od dawna dopuszczają pokrycie kosztów leczenia za granicą przez dowolny podmiot trzeci.

Z danych Funduszu wynika, że ponad 90 proc. wniosków wpływa za pośrednictwem pełnomocników pacjentów – w 2025 r. było to 92 proc., a w 2024 r. – 90,5 proc.

– Zdecydowaną większość z nich stanowią osoby działające w imieniu podmiotów organizujących procedury medyczne. Wskazywanie rachunków tych podmiotów – za zgodą i na wniosek ubezpieczonego – jest więc praktyką powszechną od lat, a projektowane przepisy jedynie porządkują stan prawny – zaznaczył Gołąb.

Wyjaśnił, że podstawową zasadą leczenia transgranicznego jest refundacja kosztów poniesionych wcześniej przez pacjenta.

– Ubezpieczony opłaca leczenie za granicą ze środków własnych lub za pośrednictwem podmiotu organizującego leczenie, a po powrocie do kraju składa do właściwego oddziału wojewódzkiego NFZ wniosek o zwrot wraz z rachunkami, dowodem zapłaty i dokumentacją medyczną. Zwrot następuje wyłącznie do wysokości limitu finansowania, jaki za dane świadczenie NFZ płaci placówkom w Polsce. Ewentualną różnicę w cenie pacjent pokrywa z własnej kieszeni – tłumaczył.

Zaznaczył jednocześnie, że uprzednia zgoda prezesa NFZ na leczenie za granicą jest wyjątkiem, a nie regułą.

– Zgodnie z przepisami prawa unijnego i krajowego zgoda jest wymagana wyłącznie w przypadkach określonych w rozporządzeniu ministra zdrowia, tj. przy zabiegach wymagających pozostania pacjenta w szpitalu przez co najmniej jedną noc lub procedurach z użyciem wysoce specjalistycznej, kapitałochłonnej aparatury – powiedział.

Tym samym w przypadku zabiegów jednego dnia, czyli ambulatoryjnych, które nie wymagają pobytu nocnego, uprzednia zgoda NFZ nie jest wymagana. Do takich zabiegów należy operacja usunięcia zaćmy.

– Pacjent może poddać się zabiegowi i wystąpić o zwrot kosztów następczo – powiedział.

Rzecznik wskazał, że NFZ nie przewiduje, aby wejście w życie procedowanej nowelizacji wpłynęło na zwiększenie liczby zabiegów wykonywanych poza Polską.

– O wyborze miejsca leczenia przez pacjentów decydują wskazania medyczne oraz realna dostępność terminów w kraju, a nie sposób technicznego opisania rachunku bankowego w formularzu wniosku – powiedział.

Przypomniał, że obecnie operacje usunięcia zaćmy w Polsce są świadczeniami nielimitowanymi.

– Czas oczekiwania w większości ośrodków w kraju wynosi zaledwie od kilku do kilkunastu dni. Ponieważ NFZ zwraca środki wyłącznie do poziomu krajowej wyceny świadczenia, leczenie transgraniczne ma dziś charakter niszowy i stabilny, stanowiąc promil całkowitych wydatków Funduszu na leczenie szpitalne i ambulatoryjne – podsumował rzecznik.

Zapisy dotyczące leczenia transgranicznego znalazły się w wielowątkowej nowelizacji ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw. Regulacja m.in. wprowadza przepisy o funkcjonowaniu ośrodków eksperckich chorób rzadkich (OECR).

Ustawa została uchwalona przez Sejm i skierowana do prac w Senacie. (PAP)

kra/ joz/