Kierownik Kliniki Onkologii w IMiD: fundamentem skutecznego leczenia nowotworów u dzieci jest wczesne rozpoznanie

Prof. Anna Raciborska, specjalista chorób dzieci, hematolog onkolog dziecięcy, kierownik Kliniki Onkologii i Chirurgii Onkologicznej Dzieci i Młodzieży w Instytucie Matki i Dziecka, przekazała, że rocznie w Polsce rozpoznaje się około 1100-1200 nowych zachorowań na nowotwory u dzieci. Najczęstszymi z nich są białaczki, które stanowią ok. 30 proc. wszystkich rozpoznań w naszej populacji.

- Drugie pod względem częstości są guzy ośrodkowego układu nerwowego - prawie 24 proc. oraz chłoniaki, stanowiące ok. 10 proc. Pozostałe nowotwory u dzieci są guzami rzadkimi lub wręcz ultra rzadkimi. Najczęstszym guzem litym zlokalizowanym poza ośrodkowym układem nerwowym jest neuroblastoma, a w dalszej kolejności guzy nerek, stanowiące ok. 7 proc. wszystkich rozpoznań - wskazała.

Ekspertka wyjaśniła, że biologia nowotworów u dzieci różni się od biologii nowotworów u dorosłych. Chociaż w obu przypadkach do rozwoju choroby prowadzą zmiany w materiale genetycznym komórek, które zaburzają kontrolę ich namnażania, dojrzewania i obumierania, u dzieci mechanizmy powstawania nowotworów są inne – znacznie rzadziej wiążą się z wieloletnim działaniem czynników środowiskowych i stopniowym gromadzeniem mutacji.

- Nowotwory dziecięce często rozwijają się bardzo dynamicznie i mogą dawać objawy w ciągu kilku tygodni lub miesięcy. Wiele z nich wywodzi się z niedojrzałych komórek obecnych w rozwijającym się organizmie. Dlatego struktura nowotworów występujących u dzieci jest inna niż u dorosłych. U dorosłych dominują nowotwory nabłonkowe, czyli raki, natomiast u dzieci częściej występują białaczki, guzy ośrodkowego układu nerwowego, mięsaki oraz nowotwory embrionalne - powiedziała specjalistka.

Prof. Raciborska wytłumaczyła, że z odmienną biologią nowotworów dziecięcych wiążą się również konkretne konsekwencje kliniczne. 

- Dzieci zazwyczaj mają mniej chorób współistniejących i większą rezerwę narządową niż osoby dorosłe, dzięki czemu często mogą być leczone bardzo intensywnymi, wielolekowymi schematami chemioterapii. Jednocześnie wiele nowotworów wieku dziecięcego charakteryzuje się dużą wrażliwością na chemioterapię - powiedziała. 

Wskazała, że to połączenie sprawia, że wyniki leczenia są bardzo dobre.

- W krajach o wysokim poziomie opieki medycznej udaje się dziś wyleczyć ponad 80 proc. dzieci z chorobą nowotworową. Trzeba jednak pamiętać, że organizm dziecka nadal się rozwija, dlatego jest szczególnie podatny na odległe następstwa terapii. Leczenie musi więc nie tylko prowadzić do wyleczenia, ale również w możliwie największym stopniu ograniczać jego późne powikłania - zaznaczyła. 

Ekspertka powiedziała, że fundamentem skutecznego leczenia w onkologii dziecięcej jest wczesne rozpoznanie choroby i właściwie przeprowadzona diagnostyka.

- Nie istnieje jeden uniwersalny objaw, który jednoznacznie wskazywałby na chorobę nowotworową u dziecka. Kluczowa jest czujność wobec objawów, które utrzymują się, nasilają lub nie przebiegają w sposób typowy dla częstych chorób wieku dziecięcego - wyjaśniła. 

Prof. Raciborska wskazała, że jeśli powiększony węzeł chłonny nie zmniejsza się, a przeciwnie – powiększa się, lub jeśli ból kończyny nawraca, nasila się czy zaczyna ograniczać aktywność dziecka, należy ponownie zweryfikować rozpoznanie i w razie potrzeby poszerzyć diagnostykę, m.in. o badania obrazowe, takie jak USG czy RTG. Zaniepokoić powinny także objawy nietypowe dla wieku dziecka lub sytuacji klinicznej (jak patologiczne złamania, objawy rwy kulszowej u dziecka). 

- Podobnie wygląda kwestia tzw. bólów wzrostowych. O ile u kilkulatka są one zjawiskiem naturalnym, o tyle u nastolatka w wieku 15-19 lat stają się poważnym sygnałem alarmowym - ból jest bowiem najczęstszym pierwszym objawem złośliwych nowotworów kości u dzieci i młodzieży - zaznaczyła lekarka.

Rozmówczyni PAP powiedziała, że ze względu na to, że nowotwory u dzieci są rzadkie, lekarze POZ mogą w ciągu wielu lat praktyki zetknąć się jedynie z pojedynczymi przypadkami.

- Na wizytę lekarską warto przychodzić z uporządkowanymi informacjami: od kiedy występują objawy, czy się nasilają, co im towarzyszy i czy wcześniej podejmowane leczenie przyniosło poprawę. Taki dokładny wywiad może istotnie ułatwić lekarzowi ocenę sytuacji - powiedziała prof. Raciborska.

Wskazała, że po rozpoznaniu choroby rodzice powinni otrzymać pełną i zrozumiałą informację o diagnozie, rokowaniu oraz planowanym leczeniu. 

Warto pytać lekarza o cel poszczególnych etapów terapii, możliwe działania niepożądane oraz dostępne alternatywy. W niektórych sytuacjach istotne jest również pytanie o możliwość zastosowania leczenia oszczędzającego. Warto także dowiedzieć się, czy w danym przypadku istnieją odpowiednie badania kliniczne lub inne dostępne opcje leczenia w innych wyspecjalizowanych ośrodkach - podkreśliła ekspertka.

Wyjaśniła, że  pacjenci Kliniki Onkologii i Chirurgii Onkologicznej Dzieci i Młodzieży w większości leczą się w ramach badań klinicznych, których nie należy traktować jak „niebezpieczne eksperymenty”. Podkreśliła, że są to starannie zaprojektowane programy dające dostęp do innowacji. 

- W przypadku niektórych nowotworów, np. mięsaków kości, wdrażanie nowoczesnych schematów w ciągu ostatnich kilkunastu lat pozwoliło trzykrotnie podnieść wskaźniki przeżywalności - wskazała. 

W chorobach rzadkich kluczowe znaczenie ma wiedza wielodyscyplinarnego zespołu, dlatego pacjent powinien trafiać do wyspecjalizowanego ośrodka. 

- Rodzice powinni mieć świadomość, że mogą aktywnie uczestniczyć w wyborze miejsca leczenia i pytać o doświadczenie ośrodka w terapii konkretnego typu nowotworu. Dostęp do doświadczonego zespołu o wysokim poziomie specjalizacji zwiększa szansę na prawidłowe rozpoznanie, dobór optymalnej terapii i właściwe zaplanowanie całego procesu leczenia, a to daje dziecku największą szansę na całkowity powrót do zdrowia - podsumowała prof. Raciborska. (PAP)

kub/ akar/