Biskupi zajmą się statutem Komisji niezależnych ekspertów ds. pedofilii

W czasie Zebrania Plenarnego Konferencji Episkopatu Polski, które rozpocznie się 22 października w Zakopanem, biskupi zajmą się m.in. pracami dot. Komisji niezależnych ekspertów do zbadania zjawiska wykorzystywania seksualnego osób małoletnich w Kościele katolickim w Polsce. 

Zgodnie z wcześniejszymi zapowiedziami biskupi będą rozmawiać na temat analizy Rady Prawnej Konferencji Episkopatu Polski dot. opinii MSWiA ws. statutu kościelnej Komisji.

Tekst statutu został przegłosowany przez biskupów 12 marca br. w czasie Zebrania Plenarnego. Następnie dokument przesłano do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w celu nadania powołanej przez KEP Komisji osobowości prawnej.

Według resortu „w niektórych zapisach projekt statutu Komisji zawiera rozwiązania sprzeczne z obowiązującym prawem, umowami międzynarodowymi, których Rzeczpospolita Polska jest stroną, w szczególności z prawem Unii Europejskiej oraz z przepisami kodeksu postępowania karnego, kodeksu karnego i z praktyką orzecznictwa sądowego”.

Zastrzeżenia dotyczyły m.in. „potencjalnego dublowania przez postępowanie Komisji ustaleń postępowania karnego w stosunku do ofiar przestępstw seksualnych oraz braku gwarancji zachowania przepisów o ochronie pokrzywdzonego i ochronie danych osobowych”.

Zdaniem autora opinii rozwiązania przyjęte w statucie budzą wątpliwości, ponieważ zakładają przesłuchiwanie pokrzywdzonych „w nieznanym trybie (...) oraz przy braku gwarancji ochrony praw pokrzywdzonego”, co - według MS - mogłoby doprowadzić do „wtórnej wiktymizacji ofiar tychże przestępstw”. Ponadto, według resortu, statut niedostatecznie zabezpiecza ochronę danych osobowych.

Decyzję o rozpoczęciu prac nad powołaniem Komisji biskupi podjęli na 394. Zebraniu Plenarnym KEP, które obradowało w marcu 2023 r. Zasady jej funkcjonowania opracował zespół pod kierunkiem abp. Wojciecha Polaka. Szczegóły prawne doprecyzował powołany w czerwcu 2025 r. zespół kierowany przez bp. Sławomira Odera. 

Według dokumentów przyjętych w marcu br. „Zasady działania” oraz  „Porozumienie” (zawartego między KEP a Konferencją Wyższych Przełożonych Zakonów Męskich w Polsce i Konferencją Wyższych Przełożonych Żeńskich Zgromadzeń Zakonnych w Polsce), celem Komisji ma być „zbadanie rozmiaru i charakterystyki zjawiska wykorzystywania osób małoletnich w Kościele w Polsce z uwzględnieniem zmieniającego się kontekstu prawnego, społecznego i historycznego oraz wysłuchanie osób skrzywdzonych”.

Zaznaczono, że Komisja „nie ma charakteru śledczego ani nie zastępuje organów wymiaru sprawiedliwości”.

Wskazano, że skład komisji powinien być autonomicznie proponowany przez jej przewodniczącego. „Ten z kolei powinien być powoływany przez KEP po uzyskaniu akceptacji przez Radę Stałą KEP i KWPZM oraz KWPŻZZ (Konferencja Wyższych Przełożonych Męskich Zgromadzeń Zakonnych oraz Konferencja Wyższych Przełożonych Żeńskich Zgromadzeń Zakonnych - PAP), mając na względzie, aby osoba przewodniczącego pozwalała na rzeczywiste, uzasadnione i powszechne przekonanie co do tego, że będzie on potrafił zrealizować cele Komisji w sposób bezstronny i uczciwy”.

Kandydata - zgodnie z decyzją biskupów - miał przedstawić prymas Polski abp Wojciech Polak. Stanowisko mogliby objąć zarówno mężczyzna, jak i kobieta.

Dokumenty wskazują, że Komisja będzie mogła współpracować m.in. z Instytutem Pamięci Narodowej, Państwową Komisją do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15, Rzecznikiem Praw Dziecka, organami ścigania i organami wymiaru sprawiedliwości, organizacjami pozarządowymi i instytucjami zajmującymi się zjawiskiem wykorzystania seksualnego małoletnich, których zasady działania nie stoją w sprzeczności z ideami chrześcijańskimi.

Z porozumienia między Konferencją Episkopatu Polski, Konferencją Wyższych Przełożonych Zakonów Męskich w Polsce i Konferencją Wyższych Przełożonych Żeńskich Zgromadzeń Zakonnych w Polsce dotyczącego powołania Komisji wynika, że „powinna być finansowana w ramach działalności statutowej Fundacji Świętego Józefa Konferencji Episkopatu Polski (...) w sposób nienaruszający niezależności Komisji”.

W dokumentach zaznaczono, że komisja „powinna składać się z osób o różnych kompetencjach, dysponujących warsztatem – optymalnie naukowym – historycznym, prawnym, psychologicznym lub seksuologicznym oraz socjologicznym i teologicznym, oraz mających doświadczenie w pracy z pokrzywdzonymi".

Wskazano, że nie mogą jednak do niej należeć „członkowie KEP, KWPZM, KWPŻZZ, oraz osoby, które z jakichkolwiek przyczyn mogłyby być narażone na konflikt interesów, w tym osoby, wobec których pojawił się formalnie lub publicznie wiarygodny zarzut dopuszczenia się wykorzystania seksualnego, osoby skrzywdzone wykorzystaniem seksualnym w Kościele oraz dziennikarze”.

W czerwcu br. Konferencja Episkopatu Polski zakończyła prace nad roboczą wersją porozumienia z diecezjami i jurysdykcjami zakonnymi w sprawie współpracy z komisją niezależnych ekspertów do zbadania zjawiska wykorzystywania seksualnego osób małoletnich w Kościele katolickim w Polsce.

Po 405. Zebrania Plenarnego KEP w Łomży (Podlaskie) przewodniczący Episkopatu abp Tadeusz Wojda zapowiedział, że dokument będzie omawiany z kandydatem na przewodniczącego komisji, którego ma zaproponować prymas Polski abp Wojciech Polak. 

Rozpoczynające się w czwartek Zebranie Plenarne KEP zakończy się w sobotę. 

Magdalena Gronek (PAP)

mgw/ kcz/