Cztery stwierdzenia zamiast dwudziestu. Polscy naukowcy skrócili skalę samotności

Samotność oznacza rozbieżność między relacjami, jakich człowiek potrzebuje, a tymi, które rzeczywiście ma. Wiąże się z niezaspokojoną potrzebą bliskości. Jest uznawana za istotny problem zdrowia publicznego, związany z gorszym zdrowiem psychicznym i fizycznym oraz większym ryzykiem śmierci. Dotyczy osób w każdym wieku, także młodych.

Skalę tego problemu pokazują wcześniejsze polskie badania. W badaniu przeprowadzonym podczas pandemii COVID-19 umiarkowanie wysoki poziom samotności stwierdzono u 22 proc. uczestników, a wysoki – u kolejnych 2 proc.

Pierwszym autorem publikacji, której wyniki przedstawiono w czasopiśmie „Health Psychology Report”, jest Andrzej Piotrowski z Instytutu Psychologii Uniwersytetu Gdańskiego. W badaniach uczestniczyli również naukowcy z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Uniwersytetu Warszawskiego, Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie, Wyższej Szkoły Biznesu – National Louis University w Nowym Sączu i Uniwersytetu Łódzkiego.

Do pomiaru samotności badacze często wykorzystują Skalę Samotności UCLA, opracowaną w 1978 r. i później kilkakrotnie modyfikowaną. Polska adaptacja jej zrewidowanej wersji powstała w 2018 r. na podstawie badania 247 uczniów szkół średnich. Opracowali ją badacze związani wówczas z Uniwersytetem Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie.

Ta wersja narzędzia zawiera 20 stwierdzeń dotyczących bliskich relacji, kontaktów społecznych oraz przynależności do grupy. Zespół Piotrowskiego sprawdzał, czy można zmniejszyć ich liczbę, zachowując dobre właściwości pomiarowe skali.

Pierwszy etap badań prowadzono przez internet od maja 2025 r. do lutego 2026 r. Wzięło w nim udział 3477 osób, których średnia wieku wynosiła około 26 lat. Kobiety stanowiły 71,5 proc. grupy.

Naukowcy porównali 39 zestawów stwierdzeń zaczerpniętych z pełnej skali. Sprawdzali, jak dobrze każdy zestaw mierzy ogólne poczucie samotności, uwzględniając zarówno spójność odpowiedzi, jak i przydatność poszczególnych stwierdzeń.

Ostatecznie wybrali cztery: „Brakuje mi towarzystwa”, „Już nie jestem dla nikogo bliską osobą”, „Czuję się opuszczony/a” i „Czuję się odizolowany/a od innych”.

Badana osoba wskazuje, jak często każde z nich ją opisuje. Do wyboru ma odpowiedzi: „nigdy”, „rzadko”, „czasami” i „często”, punktowane od 1 do 4. Wynik jest sumą punktów uzyskanych za cztery odpowiedzi i mieści się w przedziale od 4 do 16. Im wyższy, tym silniejsze poczucie samotności.

Wybrany zestaw sprawdzono następnie w niezależnej grupie 653 osób. Ten etap trwał od kwietnia do maja 2026 r. Średnia wieku uczestników wynosiła około 35 lat, a kobiety stanowiły 60,2 proc. grupy.

Analizy potwierdziły, że cztery stwierdzenia tworzą spójną skalę mierzącą ogólne poczucie samotności. Odpowiedzi na poszczególne stwierdzenia były ze sobą powiązane, a każde z nich dobrze odzwierciedlało mierzone zjawisko. Podobne wyniki uzyskano w obu grupach badanych, co przemawia za wiarygodnością skróconego narzędzia.

Jak wskazują autorzy, krótkie narzędzia są szczególnie przydatne w badaniach obejmujących dużą liczbę uczestników lub wykorzystujących kilka kwestionariuszy. Pozwalają ograniczyć czas potrzebny na udzielenie odpowiedzi, zachowując dobre właściwości pomiarowe.

Skrócenie skali zmienia jednak zakres uzyskiwanych informacji. Pełna polska wersja pozwala rozpatrywać trzy wymiary samotności – związane z bliskimi relacjami, kontaktami społecznymi i przynależnością do grupy. Nowa dostarcza jednego ogólnego wyniku.

Potrzebne są jeszcze badania sprawdzające, czy narzędzie działa w taki sam sposób w różnych grupach demograficznych i czy pozwala wychwytywać zmiany nasilenia samotności. Naukowcy zalecają też powtórzenie pomiaru u tych samych osób po pewnym czasie, aby ocenić stabilność wyników.

wl/ zan/