Skuteczne odstraszanie Rosji - Ukraina i NATO rozwijają systemy uderzeniowe dalekiego zasięgu (analiza)

Doświadczenia wojny rosyjsko-ukraińskiej i każdego większego konfliktu zbrojnego pokazują, że posiadanie zdolności do uderzeń dalekiego zasięgu jest warunkiem koniecznym do prowadzenia skutecznych działań obronnych — podkreślają eksperci do spraw wojskowości.

Skuteczna obrona nie może polegać wyłącznie na odpieraniu ataków, ponieważ — zwłaszcza w przypadku konfliktu z przeciwnikiem o dużym potencjale — te zdolności wyczerpią się wcześniej czy później. Niezbędne jest posiadanie możliwości ataków na głębokim zapleczu przeciwnika — przede wszystkim w celu zneutralizowania infrastruktury krytycznej, niezbędnej dla kontynuowania działań agresywnych i odtwarzania zdolności wojskowych przeciwnika. 

Wyciągając wnioski z trwającej wojny, zarówno Kijów, jak i jego zachodni sojusznicy zintensyfikowali prace nad uzbrojeniem dużego zasięgu – w tym pociskami balistycznymi i dronami zdolnymi atakować na głębokim zapleczu. Przykłady to ukraińskie pociski manewrujące (np. Flamingo) oraz drony (np. Ljutyj i podobne konstrukcje), ale także europejskie projekty uzbrojenia takiego typu jak np. drony Warmate 30/Gladius 2 projektowane przez polską firmę WB Electronics.

Rozwój tego rodzaju systemów uzbrojenia jest istotny również dla krajów NATO, w tym Polski, przede wszystkim z punktu widzenia odstraszania militarnego Rosji. Odbywa się to na poziomie sojuszniczym (jako aktywność całego NATO), ale istotna jest także aktywność poszczególnych krajów członkowskich, zwłaszcza tych, które są położone na tzw. wschodniej flance Sojuszu.

— To, co można zrobić, to skutecznie odstraszać. Chodzi tu o podnoszenie kosztów rosyjskich działań, i to nie indywidualnie, ale na poziomie wszystkich krajów europejskich. To, co najskuteczniej odstrasza Rosję to świadomość, że państwa NATO nie cofną się przed konfrontacją zbrojną w obliczu zagrożenia: będą się bronić także przy użyciu siły. My jako kraje europejskie mamy przewagę militarną, siłę, której jesteśmy w stanie użyć — powiedziała w rozmowie z PAP dr Agnieszka Bryc z UMK w Toruniu.

O ile Rosja realizuje działania wymierzone w ukraińskie zaplecze, przemysł i gospodarkę od początku pełnoskalowej inwazji, tj. od lutego 2022 roku, o tyle Ukraina potrzebowała czasu, aby rozpocząć analogiczne działania na dużą skalę. Ataki tego rodzaju stały się możliwe po opracowaniu rozwiązań technologicznych, pozwalających na seryjną produkcję środków rażenia o odpowiednim zasięgu — głównie dronów, ale także po pozyskaniu pocisków manewrujących. Te ostatnie — takie jak Storm Shadow i SCALP — Kijów otrzymał głównie od sojuszników, realizuje jednak prace nad własnymi rozwiązaniami.

Początkowo zasięg ukraińskich uderzeń wynosił kilkaset kilometrów, jednak wraz z upływem czasu ulegał wydłużeniu. Jak poinformował ukraiński portal Defence Express, 9 września ukraińskie Siły Operacji Specjalnych (SSO) zaatakowały rosyjskie instalacje gazowe w dwóch wielkich zakładach w Nowym Urengoju i Purowsku w Jamalsko-Nienieckim Okręgu Autonomicznym, które są położone ok. 3000 km od Ukrainy. Ataki na rosyjski sektor paliwowy (rafinerie, terminale, tankowce itp.) prowadzone z dużą intensywnością od 2025 roku spowodowały znaczne problemy w zakresie rosyjskich zdolności produkcyjnych (oceniane nawet na 40 proc.), co skutkuje m.in. problemami z eksportem i brakami paliwa w wielu regionach kraju.

Ukraińskie systemy uderzeniowe używane do tego rodzaju ataków zostały zaprezentowane podczas XXXIV Międzynarodowego Salonu Przemysłu Obronnego w Kielcach (8-11 września). Na stoiskach ukraińskiego koncernu UKROBORONPROM przedstawiono m.in. bezzałogowiec An-196 Ljutyj, a firma Fire Point zaprezentowała pozostające w fazie testów pociski balistyczne FP-7 i FP-9 oraz pocisk manewrujący Flamingo, używany do atakowania celów na rosyjskim zapleczu.

— Zaprojektowanie, produkcja, testowanie i wprowadzenie do produkcji seryjnej nowych systemów uzbrojenia to proces, który jest rozciągnięty w czasie. Jeśli chodzi o stworzenie pocisków balistycznych, to najkrócej trwa to od dwóch do czterech lat, przy bardzo napiętym harmonogramie prac — powiedział w rozmowie z PAP Anton Michnenko, ukraiński ekspert ds. wojskowych. Jak dodał, obecnie na Ukrainie kilka firm zbrojeniowych realizuje programy rozwoju pocisków balistycznych, a ich efektów – w postaci gotowych do użycia rakiet – można spodziewać się w ciągu kilku miesięcy. Odrębną kwestią pozostaje uruchomienie produkcji seryjnej, co w warunkach wojennych na Ukrainie może być sprawą niełatwą wobec rosyjskich ataków rakietowych i dronowych.

Dążenie do rozwoju środków rażenia o dużym zasięgu rodzaju widać także w Rosji: o ile początkowo do atakowania Ukrainy używano głównie pocisków manewrujących (Ch-101 i Kalibr) oraz dronów (głównie typu Shahed/Gerań-2), to z czasem pojawiły się także kolejne konstrukcje: drony Gerań-4 i 5 o napędzie odrzutowym, a także rakiety (określane czasem jako niskokosztowe pociski manewrujące) S8000 Banderol. Co istotne, nowo opracowywane rozwiązania są stosunkowo tanie i proste konstrukcyjnie, co pozwala na szybkie uruchomienie ich masowej produkcji.

Wobec tych uwarunkowań podobną drogą zaczynają podążać także kraje NATO, w tym Polska. Poza rozwijaniem i zakupem klasycznych systemów uderzeniowych o dużym zasięgu – takich jak pociski manewrujące (np. francusko-brytyjskie Storm Shadow/SCALP używane także przez Ukrainę czy posiadane przez polską armię JASSM/JASSM-ER produkowane w USA) lub pociski balistyczne (np. koreańskie CTM-290, będące wyposażeniem systemów artyleryjskich Homar-K), pojawiają się też mniej skomplikowane konstrukcje. Jedną z nich jest pocisk Barracuda-500, jaki ma być produkowany w Polsce, w Wojskowych Zakładach Lotniczych nr 2 w Bydgoszczy, w ramach współpracy pomiędzy PGZ a amerykańską firmą Anduril. Zasięg pocisku ma wynosić ok. 900 km, a masa głowicy bojowej – 45 kg. Będzie mógł być odpalany z wyrzutni lądowych, a także z samolotów (w tym F-16 i F-35) oraz śmigłowców AH-64.

Nad własnymi rozwiązaniami tego typu pracuje także polska firma WB Electronics, która podczas MSPO zaprezentowała nowe typy bezzałogowców. Wśród nich znalazł się Gladius 2 – dron odrzutowy, opracowany z wykorzystaniem technologii niskiej obserwowalności dla radarów (stealth). Ma mieć zdolność przenoszenia głowicy bojowej o masie 30 kg i atakowania celów odległych o co najmniej 250 km (dla porównania, eksploatowany obecnie system Gladius ma zasięg ok. 100 km). Ponadto 11 września odbyły się testy bezzałogowców o zasięgu do 1000 km – w komunikacie dotyczącym tego zdarzenia nie sprecyzowano, o jaki konkretnie typ drona chodzi, jednak potwierdza to, że prace nad tego typu uzbrojeniem w Polsce są już dość zaawansowane.

Ważną kwestią pozostaje ekonomia nie tylko produkcji, ale i zwalczania tego typu środków rażenia: według aktualnych danych opublikowanych przez ukraińskie służby wywiadowcze, Rosja jest w stanie produkować do 3000 dronów odrzutowych miesięcznie. W sierpniu 2026 roku użyła przeciwko Ukrainie ok. 2800 takich maszyn, o czym poinformował rzecznik Sił Powietrznych Ukrainy, płk Jurij Ihnat. To wymusza opracowanie alternatywnych (wobec użycia drogich pocisków rakietowych czy lotnictwa taktycznego) środków zwalczania tego typu zagrożeń. (PAP)

Dariusz Materniak (PAP)

mad/ just/ adj/ mhr/