Suicydolog: zapobiegać samobójstwom może każdy, chociażby udostępniając w internecie treści pomocowe

Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom przypada 10 września.

Suicydolog dr Halszka Witkowska, pomysłodawczyni i koordynatorka serwisu edukacyjno-pomocowego „Życie warte jest rozmowy”, zaznaczyła, że według danych Komendy Głównej Policji w 2025 r. każdego dnia w Polsce życie odebrało sobie 13 osób, z czego 11 to mężczyźni. Jak powiedziała, mamy również wciąż trudną sytuację wśród dzieci i młodzieży – w zeszłym roku policja zanotowała 1925 prób samobójczych osób do 19. roku życia.

– Musimy pamiętać, że dane z Komendy Głównej Policji to są jedynie przypadki zgłoszone – wskazała.

Zaznaczyła, że między 2020 r. a 2023 r. o 215 proc. wzrosła liczba prób samobójczych wśród dziewcząt.

– 55 proc. uczniów klas III szkół ponadpodstawowych i 39 proc. uczniów klas VII szkół podstawowych w badaniu „Dobre i złe wiadomości. Życie online i offline a zdrowie psychiczne polskich nastolatków” zaznaczyło, że wyświetlają się im w mediach społecznościowych treści związane z samobójstwem. Ponad 90 proc. nigdy ich nie wyszukuje. 37 proc. uczniów klas VII i 53 proc. uczniów klas III próbowało pomóc koledze lub koleżance, którzy powiedzieli im o swoich myślach samobójczych – powiedziała.

Zapytana o to, co jako społeczeństwo robimy źle w przeciwdziałaniu samobójstwom, wskazała na dwa podstawowe błędy, które wiążą się ze stereotypami i brakiem rzetelnej wiedzy.

– Pierwszym takim błędem jest fałszywe przeświadczenie: jeżeli ktoś mówi o bezsensie życia, o tym, że jest wyczerpany, że myśli o śmierci czy o samobójstwie, to nam się wydaje, że jeśli tak mówi, to tego nie zrobi. Badania pokazują, że jest dokładnie odwrotnie. 80 proc. osób, które popełniły samobójstwo, wcześniej komunikowało otoczeniu o swoich zamiarach. Z drugiej strony jest też takie fałszywe przekonanie, że rozmowa na ten temat może kogoś zachęcić i wywołać u niego myśli samobójcze. To też nie jest prawda. Rozmowa pomaga poradzić sobie z trudnymi emocjami – zaznaczyła.

Dr Witkowska podkreśliła, że kluczowe jest szerzenie wiedzy naukowej o zachowaniach samobójczych i obalanie fałszywych przekonań. Dodała, że aby człowiek w kryzysie samobójczym dotarł do specjalisty, musi wiedzieć, że ta pomoc jest dostępna i bardzo często potrzebuje wsparcia drugiego człowieka, który powie mu, że po tę pomoc może sięgnąć.

Podkreśliła, że działaniem, które może podjąć każdy, aby pomóc w zapobieganiu samobójstwom, jest odpowiedzialne komunikowanie o zachowaniach samobójczych i udostępnianie treści pomocowych w internecie. Zaznaczyła, że upowszechnianie informacji o telefonach pomocowych, o tym, że taka pomoc jest dostępna, że kryzys mija i warto rozmawiać z drugim człowiekiem, może sprawić, że osoba w kryzysie zobaczy taką informację i zdecyduje się skorzystać z pomocy.

Na pytanie o to, co w pierwszej kolejności powinno się zrobić, aby wesprzeć osobę w kryzysie, zaznaczyła, że najważniejsza jest pierwsza pomoc emocjonalna, która zakłada zasadę „cztery Z” – zauważ, zapytaj, zaakceptuj i zareaguj.

– Zauważ, że ktoś jest w kryzysie, zmieniły się jego zachowania, odcina się od relacji, jest bardziej smutny, przestaje uprawiać sport, pasje, mówi często o zmęczeniu. Zapytaj, co dzieje się w życiu tego człowieka, z czym się ostatnio mierzy, i nie bój się zapytać o myśli samobójcze. Jeżeli ktoś powie, że ich nie ma, to nic się nie stanie, ale jeżeli powie, że ma takie myśli, to ważne jest, aby potraktować to jako najważniejszy temat rozmowy, dopytać, jak często, od kiedy, czego dotyczą i czy był u specjalisty. Zaakceptuj, czyli nie podważaj emocji, wysłuchaj i nie oceniaj. Czwarty krok, czyli zareaguj – pomóż dotrzeć do specjalisty – wytłumaczyła dr Witkowska.

Ekspertka opisała również sygnały ostrzegawcze, na które powinniśmy zwracać uwagę u innych osób. To np.: problemy z zapamiętywaniem, skupieniem, snem czy zaburzenia odżywiania. Zaznaczyła, że przy ciężkiej depresji czasami pojawiają się zmiany w wyglądzie i sposobie ubierania się. Podkreśliła jednak, że jeżeli jest to osoba wysoko funkcjonująca w kryzysie, to ona będzie dbała o to, aby ukrywać swój stan psychiczny.

Zapytana o to, co zrobić, jeśli taka osoba maskuje kryzys, podkreśliła, że należy być uważnym i polegać na intuicji. W przypadku gdy mamy wątpliwości, warto dopytać taką osobę, czy wszystko jest u niej dobrze, co dzieje się w jej życiu.

– Musimy pamiętać, że często osoba w kryzysie myśli o sobie, że jest beznadziejna i bezwartościowa i że nie zasługuje na wsparcie. Ona potrzebuje nie tylko naszej empatii, ale też wyrozumiałości i cierpliwości – zaznaczyła.

Dr Witkowska przekazała również, że 10 września odbędzie się premiera pierwszego w Polsce interaktywnego filmu profilaktycznego przygotowanego przez zespół fundacji, który pokazuje, na czym polega rówieśnicza pierwsza pomoc emocjonalna. Film dostępny jest na stronie „zwjr.pl” w zakładce „chcę komuś pomóc”.

Fundacja Życie Warte Jest Rozmowy pod adresem internetowym zwjr.pl oferuje bezpłatną i anonimową pomoc zarówno osobom w kryzysie samobójczym, jak i szukającym wsparcia dla kogoś, kto przeżywa trudności psychiczne czy żałobę po samobójczej śmierci bliskiego.

Osoby przeżywające trudności i myślące o odebraniu sobie życia lub chcące pomóc osobie zagrożonej samobójstwem mogą skorzystać z całodobowych, bezpłatnych telefonów pomocowych: 800-70-22-22 – Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym (całodobowo), 116-123 – Telefon Wsparcia Emocjonalnego dla Dorosłych (całodobowo), 116-111 – Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży (całodobowo, dostępny również czat online na stronie 116111.pl), 800-12-12-12 – Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka (całodobowo), 800-100-100 – Telefon dla Rodziców i Nauczycieli w sprawie Bezpieczeństwa Dzieci (wsparcie m.in. dla dorosłych zaniepokojonych sytuacją dziecka), 112 – numer alarmowy w sytuacji bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia. (PAP)

kblu/ joz/