„Dziady” - najważniejszy dramat polskiego romantyzmu - lekturą Narodowego Czytania

Zgłoszenia do akcji Narodowe Czytanie spływają do ostatniej chwili. Do tej pory zgłoszenia napłynęły z ponad 6 tysięcy miejsc w ponad 40 krajach. Akcja odbywać się będzie w bibliotekach, ośrodkach kultury, szkołach, urzędach, teatrach, parkach, muzeach, na rynkach miast.

Tytułowe „Dziady” to nazwa przedchrześcijańskich obrzędów związanych z wiarą w powracanie na ziemie duchów zmarłych. - Wierzono, że nawiedzanie „tego świata” przez duchy odbywa się w konkretnych momentach w roku, często podczas przesileń słońca lub zmian pór roku. Słowiańska nazwa obrzędu - dziady - odnosi się do przodków, którzy powracają w miejsca swojej ziemskiej egzystencji i wchodzą w relację z żyjącymi potomkami - mówiła PAP kustosz z Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, Małgorzata Kunecka.

Pogański obrzęd organizowany ku czci zmarłych Mickiewicz opisał w II części „Dziadów”. Prof. Kolankiewicz w książce „Dziady. Teatr święta zmarłych” pisał, że „przywracając nam dziady, Mickiewicz jako artysta, ale wyjątkowy - wieszcz - wytyczył specjalne pole dla obrzędu kulturowego, który wykazał się niezwykłą mocą generowania faktów: w historii i psychologii zbiorowej”. W artykule dla „Tygodnika Powszechnego” kulturoznawca wskazał, że dramat Mickiewicza będący dziełem otwartym (części II i IV opublikowane w 1823 r., część III w 1832 r., niedokończona część I pośmiertnie w 1860 r.), był „pomyślany jako powtórzenie narodzin teatru z rytuału – słusznie jest więc określany jako arcydramat”.

„To utwór synkretyczny, łączący rytualny seans spirytystyczny z katolickimi egzorcyzmami, intymne świętowanie wspomnień z dramatem egzystencji, teatralizację aktualnych wydarzeń politycznych z misterium o wydźwięku mesjanistycznym. Jako projekt widowiska teatralnego stanowi on połączenie gotyckiego horroru i uroczystego misterium scenicznego, ostrego pamfletu politycznego i sentymentalnego performensu samobójcy” - napisał prof. Kolankiewicz.

Ocenił, że „Dziady” „uznane za polski dramat metafizyczny, dramat typu faustowskiego – nadały specyficzny rys i literaturze polskiej i teatrowi polskiemu”. Wskazał, że „projekt przedstawiony w dramacie Mickiewicza spełniał się bowiem i wciąż się spełnia nie tylko w literaturze i teatrze, ale też w samym życiu społecznym, konfigurując myśli, emocje, fantazje i marzenia zbiorowości”.

„Jako narracja przedstawiająca sens istnienia tej zbiorowości w formie misterium mesjanistycznego, ma ten projekt społeczną rangę mitu eschatologicznego. Jednak jeśli wywodzące się z dramatu Mickiewicza Dziady są quasi-sakralnym, mitologizującym performensem kultury polskiej, to takim, którego skuteczność ma charakter transgresji i wiecznie narażona jest na zarzut świętokradztwa i bluźnierstwa” - dodał kulturoznawca.

Narodowe Czytanie jest coroczną akcją, w której uczestniczyć mogą szkoły, biblioteki, instytucje kultury, instytucje publiczne oraz społeczne, a także osoby prywatne – w Polsce i poza jej granicami.

Do udziału w akcji zapraszali w opublikowanym nagraniu prezydent Karol Nawrocki z małżonką Martą Nawrocką. - „Dziady” Adama Mickiewicza to jedno z najważniejszych dzieł polskiej kultury, prawdziwa „lektura lektur”. To narodowe misterium, w którym ludowe rytuały stają się przestrzenią rozmowy o polskich losach i fundamentalnych sprawach naszej wspólnoty takich jak wolność i niepodległość - mówił prezydent.

Pierwsza dama powiedziała, że „ten genialny dramat naszego wieszcza to opowieść o dawnych zwyczajach i tradycji Rzeczypospolitej, która do dziś nie przestaje inspirować”. Jak podkreśliła Marta Nawrocka, wiele cytatów z „Dziadów” na trwałe weszło do języka potocznego co - jak oceniła - jeszcze mocniej świadczy o ponadczasowym charakterze tego dzieła.

Tegoroczny finał akcji odbędzie się w sobotę. W południe w Narodowym Czytaniu „Dziadów” na Skwerze Adama Mickiewicza w Warszawie, pod pomnikiem wieszcza, weźmie udział prezydent z małżonką. Planowane jest wystąpienie pary prezydenckiej.

Jak zaznacza na swojej stronie internetowej Narodowe Centrum Kultury, tegoroczna, 15. edycja Narodowego Czytania przynosi również nowość – „Dziady” można poznać w formie audiobooka. Kolejne fragmenty dzieła były publikowane tydzień po tygodniu na specjalnym kanale Narodowego Czytania w serwisie YouTube. Całość została przygotowana w interpretacji Mariusza Bonaszewskiego i Doroty Landowskiej.

Akcja Narodowego Czytania zainicjowana została w 2012 r. wspólną lekturą „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza. W kolejnych latach odbywało się wspólne czytanie m.in. dzieł Aleksandra Fredry, „Trylogii” i „Quo Vadis” Henryka Sienkiewicza, „Lalki” Bolesława Prusa, „Wesela” Stanisława Wyspiańskiego, „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego, „Balladyny” Juliusza Słowackiego, „Moralności pani Dulskiej” Gabrieli Zapolskiej, „Ballad i romansów” Adama Mickiewicza czy „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej. W ubiegłym roku była to poezja Jana Kochanowskiego. (PAP)

akn/ aszw/