S. Małgorzata Chmielewska: nie potrafimy wziąć odpowiedzialności za tych, którym pomogliśmy (wywiad)

Polska Agencja Prasowa: Założona przez siostrę fundacja Domy Wspólnoty Chleb Życia prowadzi obecnie 11 domów w Polsce. Od wielu lat konsekwentnie upomina się siostra o ludzi, których społeczeństwo stara się nie widzieć.

Siostra Małgorzata Chmielewska: Przede wszystkim - społeczeństwo stara się nie widzieć albo też stara się nienawidzić, a to już zasadnicza różnica. Zawsze na marginesie życia społecznego są ludzie niepełnosprawni, starsi, chorzy, bezdomni. Ci, którzy sobie w życiu nie radzą, ponieważ mieli dużo mniejsze szanse i możliwości. Ja mówię, że gorzej się urodzili, w innym miejscu niż my wszyscy, którym się w życiu powiodło.

Do tego dochodzą teraz ofiary wszelkiego rodzaju wojen. Szczególnie tej najbliższej, bo uchodźców z Ukrainy mamy najwięcej, ale w naszych domach są także uchodźcy chociażby z Jemenu. Oczywiście są u nas legalnie. Znajdą u nas miejsce wszyscy, którzy wymagają wsparcia, solidarności i szans na przyzwoite, normalne, godne życie.

PAP: W debacie publicznej coraz częściej słyszymy język wykluczenia, nieufności i niechęci wobec różnych grup społecznych - teraz szczególnie Ukraińców. Jesteśmy dzisiaj bardziej podatni na te populistyczne narracje budowane na lęku i podziale?

M.Ch.: Powiązanie poczucia własnej wartości z poczuciem przynależności do pewnej grupy etnicznej lub narodowej było w ludziach od zawsze. Dobrze wiemy, że w okresie międzywojennym również w Polsce były ruchy, które powodowały nagonki na Żydów. Dochodziło do konkretnych działań marginalizujących, takich jak numerus clausus (ograniczenie ogólnej liczby osób pewnej kategorii, np. narodowościowej, przy przyjmowaniu na studia, do stowarzyszeń, do pracy - PAP), co akurat dotyczyło Żydów, ale mało wiemy o historii Kresów - tych terenów, które należą głównie do dzisiejszej Litwy, Białorusi, Ukrainy. Tam nienawiść narodowościowa trwała od wieków. Bo to jest w człowieku.

Rasizm zawsze był trochę publiczny, ale niektórym ludziom było wstyd się do niego przyznawać. W tej chwili nie ma żadnego wstydu, chociaż to też zaczęło się już dość dawno. Od lat niektórzy politycy usiłują zdobyć popularność, dając samymi sobą przykład i przyzwolenie dla takich postaw.

Były przypadki atakowania, a nawet podpalania ludzi bezdomnych w parkach czy na ławkach, bo „zaśmiecają obraz Polski dla Polaków”. Wiemy, jak ideologia mówiąca o czystości narodu skończyła się w Niemczech. Oprócz mordowania wszystkich niepasujących do schematu Żydów, Romów i Polaków mordowano także osoby niepełnosprawne i niepełnosprawne intelektualnie. To wcale nie jest tak daleki scenariusz.

Zawsze szukamy sobie wroga, który jest słabszy i naszym zdaniem gorszy, po prostu inny. Wszystko po to, żeby poczuć, że jest się kimś, że jest się „Panem”. Ten mechanizm znakomicie wykorzystywany jest przez polityków, którzy w tę nienawiść się bawią. Jeśli chodzi o Ukrainę i o Putina, to nie wiem, czy na Kremlu wystarcza im szampana w związku z łatwym posłuchem dużej rzeszy ludzi manipulowanych w Polsce - choć na szczęście nie u wszystkich.

PAP: A jednak na początku rosyjskiej inwazji na Ukrainę Polacy otworzyli swoje domy i zaoferowali pomoc. Dziś emocje są inne. Czy duch solidarności, który wtedy zobaczyliśmy, nadal w nas jest?

M.Ch.: Są dwie rzeczy. Przede wszystkim - parafrazując to, co mówił Norwid - Polacy są wspaniałym narodem, ale społeczeństwem żadnym. Polacy są znakomici, jeśli jest walka i jest akcja. Natomiast później pojawiają się konsekwencje tych akcji i ciężar odpowiedzialności za tych, którym się pomogło. Tego nie potrafimy udźwignąć.

Oczywiście mamy niesamowite akcje w postaci chociażby Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy, ale właśnie - to jest akcja. Dzięki Jurkowi Owsiakowi mamy wyposażenie gabinetów medycznych i wiele ludzkich żyć zostało uratowanych. Natomiast niesienie pomocy dalej i udzielanie jej na co dzień jest dla nas dużo trudniejsze.

Dochodzi jeszcze manipulacja. Hasła mówiące o tym, że Ukraińcy nam coś zabierają, są oczywistą nieprawdą, ale są bardzo nośne. Zwłaszcza te dotyczące spraw, w których społeczeństwo ma trudności, jak np. dostęp do usług medycznych. A odpowiedzialni za reformę służby zdrowia oddychają z ulgą, bo znalazł się winny.

Doskonale wiemy, że bez migrantów i uchodźców z Ukrainy, którzy pracują i wprowadzają do budżetu i do NFZ-u więcej, niż otrzymują, nasza gospodarka wyglądałaby inaczej. Ale oprócz nich są jeszcze osoby z niepełnosprawnościami, starsze, bezdomne i inne grupy wymagające opieki. Oni w jakimś sensie zabierają, ale dlatego, że trzeba się z nimi podzielić, bo nie są w stanie sami pracować.

PAP: Czy w dzisiejszym, często spolaryzowanym i pełnym napięć klimacie społecznym maksyma ks. Jerzego Popiełuszki „Zło dobrem zwalczaj” nadal może być realnym drogowskazem?

M.Ch.: To zawsze wymaga odwagi. W tej chwili nie ryzykujemy może życia, tak jak w czasie II wojny światowej czy jak za czasów komunizmu, ale ryzykujemy na przykład utratę pracy, zerwanie przyjaźni i znajomości. Osoby stające po stronie uchodźców z Ukrainy i innych prześladowanych narażają się na ostracyzm w różnych środowiskach, a w miejscach publicznych - nawet na fizyczny atak.

PAP: Jakie są teraz najważniejsze potrzeby Fundacji Domy Wspólnoty Chleb Życia?

M.Ch.: Jak mówiła była premier Wielkiej Brytanii Margaret Thatcher: „Żeby być dobrym samarytaninem, trzeba mieć pieniądze”. Więc oczywiście potrzebne jest wsparcie finansowe. Dotacji państwowych i samorządowych mamy jak na lekarstwo. Utrzymanie ludzi - również Polaków pod naszą opieką - to ogromne koszty. Mamy w tej chwili u siebie 29 osób dorosłych i 18 dzieci. Musimy zatrudnić personel, oprócz wyżywienia trzeba opłacić też faktury, mówimy o bardzo dużych sumach.

Do tego dochodzi jeszcze kwestia ludzi z Ukrainy, którzy nie mają kompletnie nic. Oczywiście traktujemy ich tak samo jak tych, za których płaci w części pomoc społeczna. Staramy się zapewnić dostęp do lekarza, ale za leki musimy już zapłacić sami. Chodzi o osoby chore na raka albo schizofrenię, które muszą przyjmować leki regularnie.

Musieliśmy zatrudnić osobę, która zajmuje się wyłącznie dokumentacją uchodźców. Zmieniło się prawo i w tej chwili przedłużenie ich prawa pobytu to koszmar, nie wspominając o kosztach. Do tego matki, które mają niepełnosprawne dzieci, straciły 800 plus. Pieniądze zawsze były potrzebne, ale teraz szczególnie to odczuwamy. Przez sytuację, w jakiej znaleźli się nasi przyjaciele z Ukrainy, co chwilę pojawiają się nowe osoby, a my nie mamy jak przyjąć ich wszystkich.

PAP: Taka pomoc wymaga działania na styku różnych światów - organizacji pozarządowych, państwa, ale też Kościoła. Jak te środowiska współpracują ze sobą?

M.Ch.: Współpracujemy z kilkunastoma organizacjami w najróżniejszych sytuacjach. Od organizacji stricte medycznych po te pomocowe dla Ukraińców, a także pomocowe dla ludzi bezdomnych w Polsce. Współpracujemy też z pomocą społeczną. Każdy robi swoje i wspieramy się na tyle, na ile możemy i na ile mamy możliwości i środki.

Pomoc zrzucono na barki przyzwoitych ludzi, którzy nie wyobrażają sobie, żeby ktokolwiek w Polsce umierał na ulicy z głodu czy zaniedbania, ale organizacje pozarządowe nie zastąpią państwa i struktur państwowych. Przecież nie może być tak, że wywalimy wszystkich i odbierzemy im możliwość życia. Bo co ma zrobić schorowany, starszy uchodźca z Ukrainy? Jeśli ma ukraińską emeryturę, to jest to przeciętnie 300 zł. Najwyższa, z jaką się spotkaliśmy, to było w przeliczeniu 900 zł - ta pani była profesorem Politechniki Kijowskiej i dyrektorką Urzędu Patentowego.

PAP: Podchodzi siostra do pomocy stanowczo i całą sobą. Co jest źródłem siły, kiedy rzeczywistość okazuje się trudniejsza, niż można było przewidzieć?

M.Ch.: Ewangelia. To, co powiedział Chrystus: „Wszystko, co uczyniliście jednemu z tych braci moich najmniejszych, mnieście uczynili”. Oczywiście są sytuacje, w których pomóc nie możemy, nie jesteśmy Panami Bogami. Nie każdy musi żyć z ludźmi bezdomnymi, ale uśmiechnąć się do kasjerki na stacji benzynowej mówiącej z ukraińskim akcentem już każdy może, prawda?

Rozmawiała Maria Kuliś

Siostra Małgorzata Chmielewska to prezeska fundacji Domy Wspólnoty Chleb Życia, która zajmuje się niesieniem pomocy potrzebującym. Na jej wsparcie mogą liczyć osoby w kryzysie bezdomności, samotne matki i osoby chore. Siostra prowadzi również noclegownię. Potrzebujący oprócz schronienia otrzymują pomoc socjalną, medyczną i materialną.

Została nominowana w kategorii „Instytucja” do Medalu Wolności Słowa za niezmienne stawanie po stronie osób wykluczonych i najsłabszych. „Swoją działalnością przypomina, że wolność słowa nabiera prawdziwego znaczenia wtedy, gdy służy obronie godności, praw człowieka i solidarności z drugim człowiekiem” - uzasadniła kapituła.

W kategorii „Instytucja” nominowano również prawniczkę i działaczkę społeczną Dominikę Bychawską-Siniarską oraz fundację W Stronę Dialogu.

Zgodnie z regulaminem wyróżnienie Medal Wolności Słowa mogą otrzymać osoby angażujące się w działalność na rzecz dobra wspólnego, m.in. obywatelską, społeczną, kulturalną, artystyczną, naukową, dziennikarską i publicystyczną. Wydarzenie jest organizowane w trosce o promowanie mądrych słów w przestrzeni społecznej oraz wybitnych osób je głoszących, dojrzałą debatę publiczną oraz utrzymanie wolności słowa w Polsce. Gala odbędzie się 28 sierpnia w Europejskim Centrum Solidarności w Gdańsku. Polska Agencja Prasowa jest jednym z patronów medialnych przedsięwzięcia. (PAP)

maku/ miś/