W sobotę, 20 czerwca, przypada Światowy Dzień Uchodźcy ustanowiony przez Organizację Narodów Zjednoczonych w 2000 r., aby upamiętnić osoby zmuszone do ucieczki ze swoich ojczyzn przed konfliktami zbrojnymi i prześladowaniami.

Według raportu Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (UNHCR) z czerwca liczba uchodźców na świecie wynosi ok. 122,1 mln osób. Z kolei Międzynarodowa Organizacja ds. Migracji (IOM) poinformowała w raporcie wydanym w maju br., że liczba migrantów na świecie wyniosła w 2024 r. ponad 304 mln osób.

„Na politycznym froncie (…) migracja stała się jawną bronią. W czasach, gdy fale dezinformacji i półprawd na temat migracji i migrantów narastają i stają się coraz bardziej skuteczne, aktorzy polityczni wykorzystują ten problem dla własnych korzyści” – czytamy w najnowszym raporcie IOM.

Jak zaznaczyli oenzetowscy eksperci, w ostatnich latach fałszywe i wprowadzające w błąd treści podsycają ksenofobię i polaryzację społeczeństw.

„Narracje te przedstawiają migrantów jako przestępców, zagrożenie dla bezpieczeństwa lub obciążenie ekonomiczne, wysuwając twierdzenia, które zazwyczaj nie są poparte dowodami, ale mimo to zyskują na popularności” – stwierdzili przedstawiciele IOM.

Jak zauważyli eksperci z Instytutu Polityki Migracyjnej (MPI) w analizie z 2022 r., „migracja to idealny temat dla tych, którzy posługują się kłamstwem i półprawdami, aby siać zamęt, strach, gniew lub uprzedzenia”. „Dezinformacja zawiązana z migracją wykorzystuje brak głosu osób, których dotyczy, gdyż są oni niedostatecznie reprezentowani w mediach i debatach publicznych oraz marginalizowani społeczno-ekonomicznie” – napisano w raporcie amerykańskiego think tanku.

Tzw. wielkie zastąpienie to jedna z teorii spiskowych wymierzonych przeciwko uchodźcom i migrantom. Ta fałszywa narracja opiera się na przekonaniu, że światowe elity polityczne sprowadzają celowo migrantów, aby zniszczyć lokalną tożsamość. Poglądy takie prezentują politycy skrajnej prawicy, w tym m.in. byli kandydaci na prezydenta Francji Marine Le Pen i Eric Zemmour, wiceprezydent USA J.D. Vance i polscy politycy z Konfederacji. Teoria spiskowa była także ideologicznym paliwem dla zamachowców, którzy byli sprawcami strzelanin w Christchurch w Nowej Zelandii w 2019 r. i w Buffalo w USA w 2022 r. Według badań zleconych przez AFP w 2022 r. blisko 41 proc. Europejczyków, spośród 20 tys. ankietowanych, zgodziło się ze stwierdzeniami zawartymi w tej teorii spiskowej. Odsetek ten w Polsce, gdzie w badaniu wzięło 2 tys. osób, wyniósł 35 proc.

W państwach przyjmujących uchodźców, w tym m.in. w Wielkiej Brytanii, Niemczech czy Polsce, pojawiają się na portalach społecznościowych fake newsy mówiące o tym, że migranci rzekomo przybywają wyłącznie po to, aby żyć na koszt podatników. W brytyjskiej przestrzeni internetowej w 2025 r. pojawiły się fałszywe doniesienia, że osoby ubiegające się o azyl otrzymują od rządu najnowsze modele smartfonów, wyżywienie oraz dodatkowo zasiłek w wysokości 70 funtów tygodniowa. Brytyjska organizacja zajmująca się fact checkingiem Full Fact sprostowała tę nieprawdziwą informację, podając, że osoby otrzymują wsparcie, ale nie obejmuje ono telefonów. Tygodniowy zasiłek dla osoby ubiegającej się o azyl w Wielkiej Brytanii to 9,95 funtów tygodniowo, jeśli zapewnione jest wyżywienie i zakwaterowanie, natomiast jeśli nie jest to zagwarantowane wówczas wynosi on 49,18 funtów.

W raporcie opublikowanym na początku czerwca br. przez Naukową i Akademicką Sieć Komputerowa (NASK) i Środkowoeuropejskie Centrum Obserwacji Dezinformacji(CEDMO) o dezinformacji zdrowotnej w 2025 r. w polskiej infosferze odnotowano narrację antymigrancką wraz z pojawieniem się doniesień o wykryciu u pacjentki ze Stargardu bakterii wywołującą cholerę. Jak zauważyli analitycy, „przypadek ten łączono z obecnością migrantów oraz sytuacją na polsko-niemieckiej granicy”. „W fałszywych przekazach sugerowano, że źródłem zakażenia mieli być migranci z krajów Afryki, rzekomo »przerzucani przez granicę« przez niemieckie służby” – czytamy w raporcie.

„W tego typu narracjach manipulowano kontekstem, stosowano nieuzasadnione uogólnienia, fałszywe powiązania oraz dehumanizujący i nienawistny język, który może prowadzić do stygmatyzacji określonych grup etnicznych i pogłębiania podziałów społecznych” – wyjaśniają autorzy raportu.

Jak wynika z dokumentu „Barometr Humanitarny 2026”, opublikowanego w kwietniu przez organizację Lekarze bez granic, 47 proc. Polaków deklaruje gotowość do finansowego wspierania uchodźców, a migrantów 39 proc. Oznacza to wzrost w porównaniu z 2025 r. odpowiednio o 4 i 5 punktów procentowych. Według badań, chęć wsparcia pomocy dla uchodźców częściej deklarowali mężczyźni (54 proc.) niż kobiety (42 proc.). Badanie przeprowadzono w lutym 2026 r. na próbie 1 tys. osób dorosłych z całej Polski. (PAP)

mzb/ pś/ ktl/