Nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw oparta jest na dwóch filarach – reformie orzecznictwa lekarskiego w ZUS oraz reformie zwolnień lekarskich. Nowe regulacje wchodzą w życie etapami. Pierwsze, dotyczące kontroli prawidłowości orzekania o czasowej niezdolności do pracy oraz wystawiania zaświadczeń lekarskich, zaczęły obowiązywać w styczniu. Kolejna część reformy weszła w życie w poniedziałek. Ostatnie z nowych przepisów zaczną obowiązywać z początkiem 2027 r.

Regulacje, które w poniedziałek weszły w życie, precyzują przesłanki utraty prawa do zasiłku chorobowego.

Zgodnie z obowiązującymi już przepisami osoba ubezpieczona może utracić prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia z pracy, jeżeli w czasie, w którym miała orzeczoną niezdolność do pracy, będzie wykonywać pracę zarobkową lub podejmować aktywność niezgodną z celem tego zwolnienia.

Nowe przepisy definiują pracę zarobkową jako każdą czynność, która ma charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania. Nie są nią tzw. czynności incydentalne, czyli takie, których podjęcia w okresie zwolnienia z pracy wymagają istotne okoliczności, ale nie może to być polecenie pracodawcy.

Aktywność niezgodna z celem zwolnienia to z kolei wszelkie działania, które utrudniają albo wydłużają proces leczenia lub rekonwalescencję. Nie należą do nich zwykłe czynności dnia codziennego lub czynności incydentalne, których podjęcia w okresie zwolnienia wymagają istotne okoliczności.

Ponadto zmienione zostały przepisy w sprawie kontroli wykorzystywania zwolnień. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest uprawniony do kontroli zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby i zaświadczeń lekarskich o czasowej niezdolności do pracy z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny. Kontrolowane mogą być również osoby po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego.

Nowe przepisy zakładają, że taka kontrola polegać ma na ustaleniu, czy osoba nie podejmuje działań wyłączających ją z prawa do czasowego zwolnienia od pracy. W przypadku osoby pobierającej zasiłek opiekuńczy kontrola ma umożliwić ustalenie, czy poza ubezpieczonym nie ma innych członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, mogących zapewnić opiekę.

Kontrolę prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy zgodnie z ich celem mogą przeprowadzać płatnicy składek i ZUS, ale kontrolerzy z ZUS mogą teraz wylegitymować osobę kontrolowaną w celu ustalenia jej tożsamości. Są też uprawnieni do wstępu do miejsca przeprowadzania kontroli i do odbierania informacji od osoby kontrolowanej, jej płatnika składek oraz od lekarza leczącego.

Osoba kontrolowana będzie zobowiązana do umożliwienia przeprowadzenia kontroli, udostępnienia kontrolującemu na jego żądanie informacji czy składania wyjaśnień w zakresie kontroli.

Od poniedziałku wejdą w życie także nowe przepisy w sprawie orzecznictwa lekarskiego w ZUS.

Orzeczenia lekarskie wydawane przez ZUS uprawniają m.in. do renty z tytułu niezdolności do pracy, dodatku pielęgnacyjnego i renty socjalnej. Ponadto lekarze orzecznicy wykonują kontrolę prawidłowości orzekania o czasowej niezdolności do pracy oraz wystawiania zaświadczeń lekarskich.

Teraz, poza lekarzami orzecznikami w określonych sprawach, orzeczenia będą mogły też wydawać osoby mające tytuł specjalisty w dziedzinie fizjoterapii (w sprawach rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej ZUS) albo pielęgniarstwa (w sprawach niezdolności do samodzielnej egzystencji).

Lekarze orzecznicy i osoby wykonujące samodzielny zawód medyczny (np. fizjoterapeuci) otrzymają też możliwość zawierania umów o świadczenie usług.

Na stanowiskach orzeczników, poza lekarzami specjalistami, będą mogli pracować również lekarze odbywający szkolenie specjalizacyjne w określonej dziedzinie medycyny i lekarze z pięcioletnim stażem pracy w zawodzie, którzy nie mają tytułu specjalisty i nie odbywają szkolenia specjalizacyjnego. (PAP)

kblu/ joz/