Raport SWPS: strach przed wojną paraliżuje mniej niż brak poczucia sprawczości w jej obliczu

Jak podkreślili autorzy raportu, wyniki przeprowadzonych przez nich badań pokazują, jak ważne jest budowanie w Polakach i Polkach przekonania, że w razie wybuchu wojny poradzą sobie z sytuacją. - Zamiast nieustannie podkreślać wagę potencjalnego niebezpieczeństwa, media i politycy powinni raczej informować o tym, jakie konkretne działania możemy podejmować w sytuacji zagrożenia - zaznaczyła dr Dominika Bulska z Centrum Badań nad Relacjami Społecznymi Uniwersytetu SWPS.

W przesłanej PAP informacji uczelnia poinformowała, że badanie zostało przeprowadzone w okresie wrzesień-październik 2025 r. na reprezentatywnej próbie 1029 osób. Respondentów pytano m.in. o obawy przed inwazją wojskową na Polskę, przekonanie o własnej skuteczności w razie wojny oraz plany działań w sytuacji agresji obcego państwa. Dodatkowo analizowano, jak na wszystkie te postawy wpływają: narcyzm narodowy, czyli przekonanie, że własny naród jest wyjątkowy i zasługuje na specjalne traktowanie, oraz bezpieczna identyfikacja narodowa, czyli przywiązanie do rodaczek i rodaków oparte na poczuciu przynależności i trosce o dobro grupy.

Okazało się, że 68,5 proc. badanych obawia się inwazji militarnej na Polskę, przy czym u 28,8 proc. jest to silny lęk. Co czwarty respondent zadeklarował, że poradziłby sobie w sytuacji zagrożenia.

Jak wskazali autorzy raportu, świadomość własnej sprawczości, czyli tego, że w razie wojny damy sobie radę, ma większe znaczenie dla dobrostanu psychicznego niż deklarowane obawy przed jej wybuchem. Dlatego w wypowiedziach polityków oraz informacjach medialnych, zamiast podkreślania wagi niebezpieczeństwa, częściej powinien pojawiać się przekaz, jak reagować w sytuacji zagrożenia i jak się do niego przygotować.

- Taki konstruktywny sposób podejścia do sprawy może mieć znacznie lepszy skutek i przynieść realny zysk naszemu społeczeństwu tak dziś, jak i w przyszłości - zauważyła dr Bulska.

Badacze przypomnieli również, że choć pomiędzy 2024 a 2025 r. wzrosło wśród Polaków poczucie zagrożenia wojną, to blisko dwukrotnie zwiększyło się też przekonanie o własnej skuteczności w jej obliczu. W 2024 r. niemal 40 proc. osób przyznawało, że nie wie, co zrobi w przypadku wybuchu wojny. Teraz odsetek ten wynosi 23,9 proc.

Jednym z elementów raportu była analiza związku pomiędzy reakcjami na zagrożenie wojenne a tożsamością narodową. Autorzy wykazali, że osoby o wyższym poziomie bezpiecznej identyfikacji z narodem częściej deklarowały obawy przed inwazją militarną, natomiast narcyzm narodowy nie był z tym istotnie powiązany.

Ich zdaniem może to wynikać z faktu, że osoby o wysokim poziomie narcyzmu narodowego są bardziej skupione na wizerunku swojego narodu i tym, by inni go doceniali, niż na jego faktycznym bezpieczeństwie. Wbrew pozorom kładą mniejszy nacisk na spójność i dobrostan grupy, a co za tym idzie - mają większą skłonność do podejmowania wyborów, które przynoszą korzyści osobiste, choć jednocześnie szkodzą innym członkom społeczności. W ich przypadku silne poczucie wyjątkowości narodu nie przekłada się więc na większy lęk przed wojną, bo ich uwaga kierowana jest na prestiż i wizerunek, a nie na realne zagrożenie.

Dla kontrastu osoby z bezpieczną identyfikacją narodową są przywiązane do narodu w sposób oparty na poczuciu przynależności i trosce o jego dobro. Konstruktywnie reagują na napięcia międzygrupowe, przez co poziom obaw jest u nich wyższy, ponieważ naprawdę zależy im na bezpieczeństwie grupy.

- Osoby odczuwające patriotyczną więź z narodem polskim w większym stopniu obawiają się wojny, niż osoby niezwiązane z Polską w tak dużym stopniu. Taki wynik nie jest jednak zaskakujący - w końcu to dla tych osób naród polski ma szczególne znaczenie, więc to i te osoby bardziej niepokoją się o jego dobro - podsumowała dr Bulska.

Jeśli chodzi o przekonanie o własnej skuteczności w obliczu wojny, ani narcyzm narodowy, ani bezpieczna identyfikacja narodowa nie były istotnymi czynnikami.

Autorami raportu „Polacy i Polki w obliczu wojny - obawy, poczucie skuteczności, przewidywane reakcje” są dr Dominika Bulska i Bronisław Bremer. Z jego pełną treścią można zapoznać się na tej stronie: https://swps.pl/images/DOKUMENTY/Raporty/Raport-CBRS-Polacy-i-Polki-w-obliczu-wojny.pdf

Katarzyna Czechowicz

kap/ zan/