20 czerwca obchodzony jest Światowy Dzień Uchodźcy. Święto zostało ustanowione przez Zgromadzenie Ogólne ONZ, a jego celem jest uhonorowanie siły i odwagi milionów ludzi na całym świecie, którzy zostali zmuszeni do opuszczenia swoich domów, by uniknąć konfliktów, przemocy lub prześladowań. Niedługo później, bo w lipcu, obchodzona jest rocznica przyjęcia w 1951 r. konwencji dotyczącej statusu uchodźców.

Polska ratyfikowała konwencję dotyczącą statusu uchodźcy oraz dołączony do niej protokół nowojorski z 1967 roku w roku 1991 i od tego czasu rozpoczęła formalne stosowanie międzynarodowych procedur humanitarnych, w tym rozpatrywanie wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami ochrona międzynarodowa udzielana jest cudzoziemcom, którzy spełniają warunki do nadania statusu uchodźcy lub nie spełniają takich warunków, ale kwalifikują się do uzyskania ochrony uzupełniającej.

Przepisy te reguluje ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP. W regulacji tej zapisano, że cudzoziemcowi nadaje się status uchodźcy, jeżeli na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem w kraju pochodzenia z powodu: rasy, religii, narodowości, przekonań politycznych lub przynależności do określonej grupy społecznej nie może lub nie chce korzystać z ochrony tego kraju. Status uchodźcy nadaje się również małoletniemu dziecku cudzoziemca, który uzyskał status uchodźcy w Polsce, urodzonemu na tym terytorium.

Natomiast ochronę uzupełniającą nadaje się w przypadku, gdy powrót cudzoziemca do kraju jego pochodzenia może narazić go m.in. na orzeczenie kary śmierci lub wykonanie egzekucji, tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie, poważne i zindywidualizowane zagrożenie dla życia lub zdrowia wynikające z powszechnego stosowania przemocy wobec ludności cywilnej w sytuacji międzynarodowego lub wewnętrznego konfliktu zbrojnego i ze względu na to ryzyko nie może lub nie chce korzystać z ochrony kraju pochodzenia.

Wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej rozstrzyga w pierwszej instancji Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, zaś każdemu wnioskodawcy o udzielenie takiej ochrony przysługuje w Polsce pomoc socjalna.

Cudzoziemcowi wnioskującemu o ochronę międzynarodową w ośrodku przysługuje zakwaterowanie, wyżywienie, zwrot kosztów za przejazdy środkami komunikacji publicznej - w przypadkach związanych z postępowaniem o nadanie statusu uchodźcy, stawieniem się na badania lekarskie lub szczepienia ochronne oraz innych uzasadnionych przypadkach, stałą pomoc pieniężną na zakup środków higieny osobistej – 20 zł miesięcznie - oraz tzw. „kieszonkowe” – 50 zł miesięcznie.

Osoba taka ma również prawo do jednorazowej pomocy pieniężnej na zakup odzieży i obuwia – 140 zł i ekwiwalentu pieniężnego w zamian za wyżywienie dla dzieci do 6 roku życia oraz dzieci realizujących obowiązek szkolny – 11 zł dziennie.

Z kolei cudzoziemiec poza ośrodkiem otrzymuje świadczenie pieniężne na pokrycie we własnym zakresie kosztów pobytu na terytorium Polski. Jak informuje Urząd do Spraw Cudzoziemców, pomoc taka może przysługiwać w przypadku, gdy wymagają tego względy organizacyjne albo wynika to z innych zapisów ustawy. W takiej sytuacji dzienna kwota na osobę wynosi 25 zł, zaś miesięczna 750 zł. Inne wysokości świadczeń przysługują rodzinom. Wtedy kwota świadczenia na osobę uzależniona jest od liczby osób w rodzinie i przykładowo dla rodziny czteroosobowej wynosi 12,50 zł dziennie na osobę i 375 zł na osobę miesięcznie.

Ponadto - jak podaje UdSC - wszystkim cudzoziemcom, niezależnie od formy pomocy, przysługuje zapewnienie dostępu do szkół publicznych oraz niezbędnych pomocy dydaktycznych, w tym podręczników i wyprawek.

Cudzoziemcy mają również możliwość bezpłatnej nauki języka polskiego, przysługuje im również opieka medyczna, w tym opieka lekarzy w ośrodku, a także leczenie specjalistyczne, w tym opieka stomatologiczna. Cudzoziemcy mają również zapewniona opiekę psychologiczną, a w ośrodkach dla cudzoziemców dostępny jest psycholog, do którego dostęp mają także osoby korzystające ze świadczeń poza ośrodkiem.

Mają także zapewnioną pomoc w dobrowolnym powrocie, zaś pomoc socjalna kończy się po otrzymaniu decyzji w procedurze o udzielenie ochrony międzynarodowej.

Powyższa pomoc socjalna nie przysługuje natomiast wnioskodawcom, którzy uzyskali status uchodźcy, korzystają z ochrony uzupełniającej, przebywają w Polsce na podstawie zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, a także przebywają w naszym kraju na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy, pobyt stały lub zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE oraz przebywają w placówce opiekuńczo-wychowawczej, strzeżonym ośrodku lub areszcie dla cudzoziemców. Z pomocy socjalnej nie mogą również skorzystać cudzoziemcy tymczasowo aresztowani lub odbywający karę pozbawienia wolności.

Ustawowy termin rozpatrzenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej co do zasady wynosi sześć miesięcy. W praktyce procedura ta często jest wydłużana.

Jak poinformował Urząd do Spraw Cudzoziemców, od początku roku do 1 czerwca 2026 r. wnioskami o udzielenie ochrony międzynarodowej objęto łącznie 2 696 osób. Największą grupę migrantów ubiegających się o ochronę stanowią obywatele Ukrainy - 992 osoby, Białorusi - 816 osób oraz Rosji - 239 osób. Mniej liczne grupy cudzoziemców, ale zauważalne w statystykach stanowią obywatele Tadżykistanu - 66, Afganistanu - 32, Demokratycznej Republiki Konga - 32 i Mołdawii - 31.

Marcin Chomiuk (PAP)

mchom/ kcz/