W ostatnich latach przezcewnikowa implantacja zastawki aortalnej (TAVI) stała się jedną z najważniejszych innowacji we współczesnej kardiologii. „To procedura o udowodnionej skuteczności, poprawiająca przeżycie i jakość życia chorych z ciężką stenozą aortalną (zwężeniem zastawki aortalnej – przyp. PAP)” – twierdzą w liście otwartym prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego prof. Marek Gierlotka, przewodniczący Asocjacji Interwencji Sercowo-Naczyniowych PTK prof. Zenon Huczek oraz profesorowie Michał Hawranek i Jacek Legutko, którzy w poprzednich latach przewodniczyli AISN PTK.

Kardiolodzy są zaniepokojeni najnowszymi danymi dotyczącymi dostępności tej ratującej życie terapii w Polsce. Wyliczają, że w 2025 r. w Polsce wykonano 4988 zabiegów TAVI, wobec 4904 w 2024 r. Oznacza to wzrost zaledwie o około 1,7 proc., co przekłada się na około 131 procedur na milion mieszkańców.

„Warto przy tym podkreślić, że znaczna część tych procedur wykonana została ponad wcześniej wyznaczone dla ośrodka limity bez gwarancji ich finansowania przez Narodów Fundusz Zdrowia. W praktyce nie jest to już rozwój – to stagnacja. W poprzednich latach obserwowaliśmy dynamiczne, kilkudziesięcioprocentowe wzrosty, które dawały nadzieję na stopniowe zbliżanie się do standardów europejskich. Dziś ten trend wyraźnie wyhamował” - alarmują kardiolodzy.

Przewodniczący Asocjacji Interwencji Sercowo-Naczyniowych PTK prof. Zenon Huczek powiedział PAP, że w tym roku limity dotyczące zabiegów TAVI są jeszcze bardziej restrykcyjne. – Na skutek mniejszej dostępności do tych zabiegów pacjentów objawowych, ich szanse na przeżycie są coraz mniejsze – dodał.

W tym roku sytuacja w tym zakresie może się jeszcze bardziej pogorszyć. „Znane obecnie limity finansowania na rok 2026 – bez uwzględnienia nadwykonań – prognozują spadek tych procedur o 26 proc.” – twierdzą przedstawiciele PTK.

Na pytanie PAP, czy nie jest to zbyt odważny postulat w sytuacji niedoborów finansowych opieki medycznej w Polsce, prof. Huczek zaznaczył, że trudno mówić o „odważnych postulatach”, jeśli chodzi o życie pacjentów. – Co innego, gdy chodzi o jakość życia chorego, jak w przypadku wymiany stawu biodrowego lub kolanowego, nie deprecjonując tych zabiegów. Pacjenci mogą się poruszać przy pomocy kuli lub laski, lecz będą żyć. A tutaj chodzi o życie pacjenta - podkreślił.

Przedstawiciele PTK zwracają uwagę, że zabiegi te dotyczą nie tylko pacjentów starszych, z wielochorobowością, dla których klasyczne leczenie chirurgiczne wiąże się ze zbyt wysokim ryzykiem. „Zabieg TAVI ratuje także życie pacjentom w młodszym wieku, u których operacja kardiochirurgiczna jest przeciwwskazana, obarczona wysokim ryzykiem lub zbyt długim okresem rekonwalescencji uniemożliwiającym leczenie chorób współistniejących. W tej grupie znajdują się m.in. pacjenci po wcześniejszej operacji kardiochirurgicznej, z porcelanową aortą, po napromienianiu klatki piersiowej, czy też ze współistniejącą chorobą nowotworową wymagającą pilnego leczenia operacyjnego i/lub chemioterapii i/lub radioterapii” - wskazują.

Według kardiologów PTK nieleczone zabiegowo zwężenie zastawki aortalnej wiąże się z bardzo złym rokowaniem (do 6 miesięcy umiera 10 proc. pacjentów, do 18 miesięcy – 25 proc., a do 4 lat – blisko 50 proc. chorych). „Oczekiwanie w kolejce na zabieg wiąże się ponadto z postępującym uszkodzeniem lewej komory serca, rozwojem niewydolności krążenia i znacznie gorszym rokowaniem po zabiegu w porównaniu do pacjentów operowanych niezwłocznie po potwierdzeniu wskazań do leczenia zabiegowego” – tłumaczą.

Średni realny czas oczekiwania na TAVI wynosi obecnie 5,9 miesiąca, a w połowie ośrodków przekracza 6 miesięcy. W świetle przytoczonych powyżej danych epidemiologicznych tak długie oczekiwanie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zgonu. Kardiolodzy podkreślają, że nie jest to problem braku możliwości wykonania zabiegów. Wszystkie ośrodki uczestniczące w analizie deklarują potencjał organizacyjny i kadrowy znacznie przekraczający zarówno obecne limity, jak i liczby procedur wykonanych w roku 2025.

Polska od wielu lat pozostaje poniżej średniej europejskiej pod względem liczby wykonywanych zabiegów TAVI. Według danych z 2023 r. było to około 110 procedur na milion mieszkańców naszego kraju wobec około 140 na milion mieszkańców w krajach Unii Europejskiej. „Oznacza to realne ograniczenie dostępu polskich pacjentów do terapii ratującej i przedłużającej życie, która w wielu krajach stała się standardem leczenia” – twierdzą przedstawiciele Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego.

Wyliczają, że liczba pacjentów kwalifikujących się do TAVI w Polsce może sięgać nawet około 11 tys. rocznie. Równocześnie najnowsze wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) rozszerzają wskazania do tej procedury, obejmując nią coraz szerszą populację chorych – w tym pacjentów niskiego ryzyka już od 70. roku życia.

W ocenie AISN PTK i Zarządu Głównego PTK obecny model finansowania procedur TAVI nie odpowiada ani aktualnej wiedzy medycznej, ani rzeczywistym potrzebom zdrowotnym społeczeństwa. Dla pacjentów zakwalifikowanych przez wielospecjalistyczny zespół sercowo-naczyniowy (ang. Heart Team) do TAVI nie jest to ani zabieg planowy, ani o charakterze opcjonalnym.

„Jest to terapia ratująca i przedłużająca życie, której odroczenie wiąże się z ryzykiem nagłego zgonu lub nieodwracalnego pogorszenia stanu klinicznego z powodu postępującej niewydolności serca. Dlatego też konieczna jest zmiana podejścia systemowego” – przekonują kardiolodzy.

W ich ocenie takie rozwiązanie umożliwi skrócenie czasu oczekiwania na zabieg, pozwoli wykorzystać istniejący potencjał ośrodków, poprawi wyniki leczenia i przeżycie pacjentów, przybliży Polskę do standardów europejskich, w dłuższej perspektywie z pewnością przyniesie również korzyści ekonomiczne poprzez redukcję powikłań i hospitalizacji z powodu niewydolności serca.

Zbigniew Wojtasiński (PAP)

(planujemy kontynuację tematu)

zbw/ agt/ ktl/