Rocznica pierwszych częściowo wolnych wyborów z 4 czerwca 1989 r. jest uznawana za ważny symbol wolności i demokracji, ale nadal nie wykształciła trwałych form społecznego świętowania – wynika z raportu Narodowego Centrum Kultury „Czy chcemy święta wolności? Pamięć 4 czerwca 1989 r.”. Autorzy badania zwrócili także uwagę na polityczną polaryzację wokół tej daty oraz niewielkie zainteresowanie mediów tradycyjnych obchodami rocznicy.

Raport przygotowany przez NCK oparto na analizie prasy, internetu, badaniu sondażowym oraz wywiadach fokusowych przeprowadzonych w 2025 r. Autorzy podkreślają, że upadek komunizmu pozostaje jednym z najważniejszych wydarzeń najnowszej historii Polski, jednak pamięć o nim nie została utrwalona w formie powszechnie obchodzonego święta narodowego.

Jak wskazano, w analizowanym okresie od 30 maja do 8 czerwca 2025 r. jedynie 26 spośród 245 badanych wydań gazet i czasopism zawierało wzmianki o rocznicy 4 czerwca, a tylko cztery teksty trafiły na strony tytułowe. W 2024 r. liczba publikacji dotyczących wyborów z 1989 r. była wyraźnie niższa niż w przypadku Powstania Warszawskiego czy Święta Niepodległości.

Według autorów raportu dominująca narracja wokół 4 czerwca odwołuje się do wartości takich jak wolność, demokracja, solidarność i społeczeństwo obywatelskie. Jednocześnie rocznica bywa postrzegana jako data dzieląca politycznie. „Z analizy prasy wyłania się obraz 4 czerwca 1989 r. jako rocznicy deklaratywnie ważnej, ale w znacznej mierze zapomnianej” – napisano w podsumowaniu raportu.

Badanie internetu wykazało, że między 31 maja a 8 czerwca 2025 r. odnotowano ponad 13 tys. wzmianek dotyczących rocznicy wyborów z 1989 r. Największa aktywność przypadła na sam dzień rocznicy. Autorzy zwracają jednak uwagę, że skala zainteresowania była wielokrotnie niższa niż w przypadku innych ważnych rocznic historycznych.

Największe zaangażowanie w mediach społecznościowych wywoływały wpisy odnoszące wydarzenia z 1989 r. do bieżącej polityki, w tym kampanii prezydenckiej. Według raportu pamięć o 4 czerwca jest często wykorzystywana w aktualnych sporach politycznych, co utrudnia budowanie wokół tej daty wspólnotowego charakteru.

Autorzy raportu oceniają, że pamięć o transformacji ustrojowej znajduje się obecnie w momencie przejścia od pamięci pokoleniowej do bardziej utrwalonej pamięci kulturowej. Ich zdaniem najbliższe lata mogą przesądzić o tym, czy 4 czerwca stanie się w przyszłości szerzej rozpoznawalnym symbolem przemian demokratycznych w Polsce.

Premierowa prezentacja raportu odbędzie się 4 czerwca w Europejskim Centrum Solidarności w Gdańsku w ramach Święta Wolności i Praw Obywatelskich. (PAP)

mir/ mark/