We wtorek dziewięcioro ekspertów wysłało do Ministerstwa Zdrowia oświadczenie, w którym napisali, że planowane przez resort zmiany w centrach zdrowia psychicznego (CZP) są odejściem od testowanego w ośmioletnim pilotażu modelu psychiatrii środowiskowej.

Pilotaż ma się zakończyć 31 grudnia tego roku, a od 1 stycznia 2027 roku CZP miałyby działać na nowych zasadach, przedstawionych członkom Rady ds. Zdrowia Psychicznego przy Ministrze Zdrowia 13 maja. Sprzeciw strony społecznej budzą m.in. odejście od odpowiedzialności terytorialnej CZP, zmiana ich finasowania oraz rozdzielenie szpitali od ambulatorium.

Pod oświadczeniem podpisał się m.in. Marek Balicki, były minister zdrowia, były szef nieistniejącego już biura ds. pilotażu reformy psychiatrii, członek Komisji Ekspertów do spraw Ochrony Zdrowia Psychicznego przy Rzeczniku Praw Obywatelskich. W rozmowie z PAP Balicki powiedział, że w istocie chce pracować w Radzie.

- Ale chciałbym, żeby ta praca miała sens. Chciałbym, żeby minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda zaprosiła nas na spotkanie i nas wysłuchała. Ta rezygnacja jest krzykiem protestu, bo jesteśmy niesłyszani - powiedział.

Ekspert zaznaczył, że przedstawione na ostatnim spotkaniu Rady ds. Zdrowia Psychicznego propozycje odchodzą od kluczowych elementów psychiatrii środowiskowej. Wskazał, że zabrakło szczegółów planowanych rozwiązań, pomimo, że członkowie rady o nie dopytywali. Zabrakło też informacji na piśmie.

- Musi być jakiś raport, sprawozdanie, założenia, dokument, w którym to wszystko jest opisane, policzone, uzasadnione, pokazane źródła danych, literatura, dlaczego takie rozwiązanie się powtarza i wtedy możemy prowadzić pogłębianą dyskusję. A tymczasem przedstawiono ogólne hasła, które stanowiły odejście od zasad - powiedział Balicki.

Przywoływał dane przekazane podczas posiedzenia rady przez wiceprezesa NFZ Jakuba Szulca. - Na psychiatrię NFZ wydaje 4,5 proc. środków przeznaczonych na ochronę zdrowia. Średnia Europejska to 8,7 proc., w Niemczech 13 proc. Rekomendacja Lancet Commission to 10 proc., a dla krajów rozwijających się, czyli ubogich 5 proc. A my jesteśmy dwudziestą gospodarką świata i nie osiągamy nawet tych 5 proc. - wymieniał Balicki.

Prof. Andrzej Cechnicki z Porozumienia na Rzecz Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego, poza tym, że podpisał się pod oświadczeniem, napisał do minister zdrowia list.

- Zaznaczyłem w nim, że jestem otwarty na rozmowę, jeśli tylko pani minister będzie chciała prowadzić partnerski dialog, w którym będzie słuchała ekspertów - powiedział w rozmowie z PAP.

Profesor zauważył, że resort, mówiąc o planowanych zmianach w centrach zdrowia psychicznego, używa pojęć z pilotowanej reformy, ale „one nie znaczą tego samego”.

- Ta reforma jest zaprzepaszczana. To jest zupełne odejście od zasad psychiatrii środowiskowej, odejście od zasad Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego, który został jednoznacznie sformułowany - zauważył ekspert.

Współautorem przesłanego do resortu oświadczenia jest również Tomasz Szafrański z Wolskiego Centrum Zdrowia Psychicznego. Ekspert w rozmowie z PAP powiedział, że bezpośrednim powodem założenia dokumentu było ostatnie posiedzenie rady, ale nie bez znaczenia są także wcześniejsze prace tego gremium i współpraca z resortem.

Podkreślał znaczenie psychiatrii środowiskowej z punktu widzenia zdrowia publicznego. - Naszym zdaniem pojawia się wiele zagrożeń związanych z brakiem kontynuacji reformy środowiskowej psychiatrii w przyjętym do tej pory kształcie. To jest jasny komunikat, niezgoda na udawanie, że wszystko jest w porządku, ale też efekt podejmowania decyzji przez resort bez rzetelnej dyskusji w gremiach ekspertów. Nie możemy firmować pozorów - powiedział Szafrański.

Strona społeczna przygotowała raport na temat skutków działania centrów zdrowia psychicznego w latach 2018-2025. Dokument w formie książki będzie prezentowany w 26 maja w Krakowie, Lublinie, Warszawie i Koszalinie.

- Zebraliśmy rzetelne dane, przedstawimy dorobek ośmiu lat działania centrów zdrowia psychicznego. Liczymy na to, że nie zostanie on zaprzepaszczony. To szansa na dobrą opiekę w zakresie zdrowia psychicznego w naszym kraju - powiedział Szafrański.

Poza Markiem Balickim, Andrzejem Cechnickim i Tomaszem Szafrańskim oświadczenie podpisali: Barbara Banaś - Stowarzyszenie Otwórzcie Drzwi, Akademia Liderów w Krakowie, Daria Biechowska - ekspert MPH, Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie, Izabela Ciuńczyk - Prezes Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Centrów Zdrowia Psychicznego, Agnieszka Lewonowska-Banach - Stowarzyszenie Rodzin Zdrowie Psychiczne w Krakowie, Krzysztof Rogowski - Kongres Zdrowia Psychicznego i Katarzyna Szczerbowska - Fundacja eFkropka.

W Polsce działa 127 centrów zdrowia psychicznego. Obejmują one opieką blisko połowę dorosłych mieszkańców kraju (około 14,7 mln). Docelowo system ma objąć całą populację kraju. Centra działają terytorialnie, czyli odpowiadają za opiekę psychiatryczną nad populacją zamieszkującą określony obszar. Oferują różne świadczenia: od konsultacji, która odbywa się natychmiast po zgłoszeniu, przez terapię, wizyty u psychiatry, opiekę w miejscu zamieszkania realizowaną przez zespoły psychiatrii środowiskowej czy wsparcie asystentów zdrowienia.

Pilotaż reformy psychiatrii dorosłych wprowadzający centra zdrowia psychicznego zaczął się w 2018 r. Głównym celem reformy było odejście od leczenia skoncentrowanego na hospitalizacji w zamkniętych szpitalach na rzecz świadczenia opieki psychiatrycznej blisko miejsca zamieszkania pacjenta.

Rada do spraw Zdrowia Psychicznego działa w oparciu o ustawę o ochronie zdrowia psychicznego. Do jej zadań należy m.in. monitorowanie realizacji zadań określonych w Narodowym Programie Ochrony Zdrowia Psychicznego i opiniowanie projektów informacji o realizacji zadań wynikających z Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego. W jej skład wchodzą m.in. przedstawiciele rządu, środowiska medycznego i strony społecznej.

Aneta Pawłowska-Krać (PAP)

kra/ kcz/