17 maja obchodzimy w Polsce Międzynarodowy Dzień Telefonu Zaufania dla Dzieci i Młodzieży.

116 111 – to bezpłatny numer obsługiwany w większości krajów Unii Europejskiej, pod który dzieci i młodzież mogą zadzwonić, kiedy potrzebują rozmowy. W Polsce jego operatorem jest Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę. Tylko w kwietniu z konsultantami fundacyjnego telefonu zaufania nawiązanych zostało blisko 4,5 tys. kontaktów. W 92 przypadkach pozwoliło to na podjęcie interwencji ratującej życie.

Zdaniem Lucyny Kicińskiej, pedagożki i suicydolożki, wieloletniej koordynatorki i konsultantki telefonów zaufania – w tym 116 111 – ważne jest, aby młody człowiek w sytuacji kryzysowej dodzwonił się do telefonu zaufania za pierwszym razem – z każdą nieudaną próbą maleje prawdopodobieństwo, że podejmie kolejną.

– Osoba w kryzysie żyje w dużym napięciu i poczuciu wstydu, które musi przełamać, żeby sięgnąć po pomoc. Jeżeli ma nadzieję, że za chwilę ktoś jej wysłucha, zrozumie i pomoże rozwiązać problemy, a zamiast głosu konsultanta słyszy komunikat, że wszyscy są zajęci, czuje się oszukana; czasem uznaje, że możliwość uzyskania wsparcia to mistyfikacja. Osoby, które próbują dodzwonić się wiele razy, często zaczynają rozmowę od wyrażenia frustracji, a nie od problemu, z którym dzwonią. W obliczu mierzenia się z własnym kryzysem trudno im pomyśleć o tym, że brak połączenia wynika z dużej liczby potrzebujących, czyli że tak naprawdę konsultanci cały czas pomagają rozmową – stwierdziła w rozmowie z PAP.

Wyjaśniła, że m.in. z powodu potencjalnych problemów z nawiązaniem połączenia osoby w ostrej fazie kryzysu samobójczego powinny dzwonić pod numer alarmowy 112. To ważne także dlatego, że nawet jeśli osoba, która straciła kontrolę nad myślami samobójczymi, dodzwoni się do telefonu zaufania, jego konsultanci i tak wzywają pomoc – konsultacja nie jest w takiej sytuacji możliwa.

I choć telefony zaufania są m.in. w mediach promowane jako miejsce, do którego można zgłosić się w kryzysie samobójczym, a w statystykach wyróżnia się liczbę interwencji ratujących życie, to kontaktów z tego powodu jest relatywnie najmniej.

To ważna informacja dla młodych osób, które nie dzwonią na telefon zaufania, bo wydaje im się, że ich problemy nie są wystarczająco poważne – tymczasem im wcześniej nawiąże się kontakt, tym większe szanse, że problemy się nie nawarstwią, co w połączeniu z nieudanymi próbami nawiązania połączenia telefonicznego i idącą za tym frustracją może pogłębić kryzys psychiczny.

– Serwis www.zwjr.pl (strona Fundacja Życie Warte Jest Rozmowy - PAP) umożliwia anonimowy kontakt w formie pisanej – przez zakładkę „Napisz do specjalisty”. Otrzymujemy przez nią sporo wiadomości, które zaczynają się albo kończą słowami: „Nie chcę wam zabierać czasu” lub „Jeśli uważacie, że to nie jest ważne, to po prostu nie odpisujcie”. Żaden problem nie jest zbyt błahy, by sięgnąć po pomoc, także anonimową. W okresie Dnia Matki dzieci potrafią dzwonić i pytać, co kupić mamie w prezencie albo o to, czy laurka jest wystarczająca. To ważne, żeby wiedziały, że istnieje numer, pod którym mogą porozmawiać z życzliwym i bezpiecznym dorosłym – także wtedy, kiedy będzie się w ich życiu działo coś bardzo poważnego, np. w relacjach z bliskimi – powiedziała Kicińska.

Zaznaczyła przy tym, że telefon zaufania nie zastępuje więzi z rodzicem lub bliskim dorosłym. To forma kontaktu doraźnego, którego rolą jest poszerzenie perspektywy i pomoc w nawiązaniu relacji z rodzicem lub innym bezpiecznym dorosłym w otoczeniu dziecka.

Do telefonu zaufania dzieci i młodzież dzwonią z różnymi problemami: z kłopotami w relacjach rówieśniczych i rodzinnych, poczuciem osamotnienia, z problemami z funkcjonowaniem cyfrowym, uzależnieniami, kiedy sięgają po autoagresję albo mają problemy z samoakceptacją lub zdrowiem fizycznym, co również wpływa na ich samopoczucie, a także kiedy doświadczają przemocy. Często jednak nie potrafią nazwać trudnej sytuacji, w której się znalazły.

– Niewiele dzieci w ciągu 11 lat, kiedy pracowałam dla 116 111, w rozmowie powiedziało: „Doświadczam przemocy rówieśniczej”. Nie ze wstydu czy strachu, ale dlatego, że normalizowały sytuacje, które trwały od długiego czasu – bo przecież gdyby to, czego dzwoniący doświadczali, było nienormalne, zareagowałby ktoś dorosły. Rozmówcy swoje doświadczenia określali jako „trudne relacje”, „nieporozumienia”, „samotność w grupie”. To konsultanci – oczywiście w delikatny sposób – wyjaśniają, że granice w tych relacjach zostały przekroczone i rozmawiamy o przemocy – powiedziała.

Dodała, że w ostatnich latach obserwuje rosnącą, choć nadal pozostającą w zdecydowanej mniejszości, grupę młodych osób, które mówią o doświadczaniu przemocy rówieśniczej, choć w rzeczywistości mają dużą wrażliwość własną i mocne poczucie, że świat ma odpowiedzieć na ich potrzeby. Nie wkładają więc wysiłku w relacje, a w konsekwencji czują się odrzucane – nie jest to jednak przemoc. Jej zdaniem to efekt pseudopsychologicznych treści dostępnych głównie w mediach społecznościowych.

Kluczową zasadą w funkcjonowaniu telefonów zaufania jest dla Kicińskiej 4xZ: zauważ, zapytaj, zaakceptuj, zareaguj. Konsultanci stosują ją, aby pomóc dzwoniącym zrozumieć problem, normalizować emocje i obniżyć napięcie (jeżeli dzwoniący nie radzi sobie z emocjami, konsultant może mu dostarczyć narzędzi, dzięki którym nie będą się one kumulowały), psychoedukować ich i wspólnie z nimi poszukiwać bezpiecznych i uchwytnych rozwiązań (wybiera je jednak dzwoniący).

– Zawsze na koniec konsultacji proszę rozmówców, aby zadzwonili do telefonu zaufania ponownie, żeby powiedzieć, czy wszystko się udało, czy nie. Jeśli nie, będziemy mogli dalej szukać rozwiązań – bo nie ma jednego idealnego – podkreśliła ekspertka.

Rozmowa z konsultantem trwa zwykle ok. 45–60 min. – Tu nie ma porad, nie ma gotowych ścieżek rozwiązania. Poświęcamy ten czas na zrozumienie, co się dzieje, żeby lepiej dostroić rodzaj „interwencji” do potrzeb indywidualnej osoby – wytłumaczyła.

Rozmowy nie powinny przekraczać określonego czasu, m.in. po to, aby nie przeciążać zdolności poznawczych dzwoniącego. – Zmiana to proces, który jest rozłożony w czasie. Dzieje się między konsultacjami, a nie tylko podczas nich – zaznaczyła pedagożka.

W Polsce działa także Dziecięcy Telefon Zaufania Rzeczniczki Praw Dziecka – anonimowy, bezpłatny i czynny całodobowo, siedem dni w tygodniu. Jego numer to: 800 12 12 12 (porozmawiać można także online: 800121212.pl).

Według informacji o działalności Rzecznika Praw Dziecka za rok 2025 r. pracujący w Dziecięcym Telefonie Zaufania psychologowie i pedagodzy przeprowadzili 35 229 rozmów telefonicznych i 22 420 rozmów na czacie. W ponad tysiącu przypadków podjęto interwencje ratujące życie lub zdrowie osób najmłodszych.

Osoby wymagające wsparcia mogą skorzystać siedem dni w tygodniu z całodobowego telefonu 800-70-22-22 w Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym. Podobnie działa Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka – całodobowo, siedem dni w tygodniu, tel. 800-12-12-12. Jeśli ktoś ma informacje dotyczące zagrożenia życia lub zdrowia, może zadzwonić też pod numer alarmowy 112.

Katarzyna Czarnecka (PAP)

ksc/ akar/