Celem MiCA, czyli unijnego rozporządzenia o rynkach kryptoaktywów (Markets in Crypto-Assets Regulation), było ujednolicenie zasad nadzoru nad rynkiem kryptowalut w całej UE i ograniczenie sytuacji, w których firmy wybierają państwa z łagodniejszym reżimem regulacyjnym.

MiCA obowiązuje w Polsce jako rozporządzenie UE, ale nadal nie ma krajowej ustawy wykonawczej do tego rozporządzenia. KNF w stanowisku z 10 lutego 2026 r. dotyczącym braku wyznaczenia w Polsce organu właściwego ds. rynku kryptoaktywów wskazała, że zainicjowanie i przeprowadzenie postępowania w sprawie wydania zezwolenia w Polsce będzie możliwe dopiero po ustawowym wyznaczeniu takiego organu, a wskazany przez MiCA koniec okresu przejściowego, 1 lipca 2026 r., nie może zostać zmieniony ani ustawą krajową, ani decyzją samego KNF. Podmioty, które będą chciały prowadzić w Polsce działalność objętą MiCA, będą mogły to robić wyłącznie w oparciu o licencje uzyskane w innych krajach UE.

Komisja Europejska przedstawiła projekt MiCA jako część pakietu regulacji finansów cyfrowych 24 września 2020 r. Porozumienie między Radą UE i Parlamentem Europejskim osiągnięto 30 czerwca 2022 r. Ostatecznie, niemal dokładnie trzy lata temu, w głosowaniu 16 maja 2023 r., rozporządzenie przyjęto bez sprzeciwu któregokolwiek z 27 państw członkowskich. Polskę w głosowaniu reprezentowała Magdalena Rzeczkowska, ówczesna minister finansów w rządzie Mateusza Morawieckiego. Przepisy zostały opublikowane w Dzienniku Urzędowym UE 9 czerwca 2023 r.

W myśl MiCA, po uzyskaniu zezwolenia w jednym państwie UE, usługodawca w zakresie kryptoaktywów, czyli CASP (Crypto-Asset Service Provider), może oferować te same usługi także w innych państwach członkowskich, bez ubiegania się w nich o osobne zezwolenie. To właśnie ten mechanizm sprawia, że jakość nadzoru w jednym państwie ma znaczenie dla wszystkich pozostałych.

Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (ESMA) jest unijnym organem, który ma wspierać spójną praktykę krajowych regulatorów rynku finansowego, w tym przy stosowaniu MiCA. W tym celu może m.in. publikować tzw. supervisory briefings, czyli instrukcje nadzorcze dla organów krajowych.

Z dokumentów ESMA wynika, że krajowi regulatorzy stosujący MiCA przy udzielaniu zezwoleń firmom z branży krypto, mają badać nie tylko ich dokumenty finansowe, ale również model biznesowy, potencjalne konflikty interesów, rozwiązania z zakresu ładu korporacyjnego, systemy informatyczne, mechanizmy kontroli wewnętrznej oraz jak wyglądały dotychczasowe relacje ubiegającej się o licencję firmy z regulatorami w zakresie kontroli, sankcji, cofniętych zezwoleń lub problemów z wykonywaniem obowiązków regulacyjnych.

Oznacza to, że krajowy system wykonywania i egzekwowania przepisów nadal wymaga ustawy wskazującej organ właściwy, procedury, sankcje i praktyczne narzędzia nadzoru.

Wybrany przez UE model jednolitego reżimu licencyjnego wdrażanego poprzez krajowe przepisy wykonawcze do rozporządzenia MiCA był wprowadzany przez państwa członkowskie w różnym tempie. Najwcześniej krajowe ramy przygotowała Hiszpania: 7 kwietnia 2023 r. weszła w życie ustawa, która wskazała hiszpańską komisję rynku papierów wartościowych CNMV jako główny organ właściwy w obszarze MiCA.

W 2024 r. akty wdrożeniowe przyjmowały kolejne państwa: Węgry przyjęły ustawę 20 kwietnia 2024 r., Estonia uruchomiła ustawę o rynku kryptoaktywów od 1 lipca 2024 r., Austria od 20 lipca, Chorwacja od 27 lipca, Włochy od 14 września. Irlandia implementowała MiCA aktem wykonawczym z 8 listopada 2024 r., a Szwecja ustawą obowiązującą od 30 grudnia 2024 r. W tych państwach wskazano krajowych nadzorców właściwych do udzielania zezwoleń i prowadzenia nadzoru nad CASP, m.in. FMA w Austrii, Finantsinspektsioon w Estonii, HANFA i bank centralny w Chorwacji, CONSOB i Bank Włoch we Włoszech, Central Bank of Ireland w Irlandii oraz Finansinspektionen w Szwecji.

Francja, która miała już system PSAN/DASP dla firm krypto, dostosowała prawo m.in. ordynacją z 15 października 2024 r. Nadzór sprawują tam AMF i ACPR. Niemcy wdrożyły krajowe ramy przez pakiet ustaw o cyfryzacji rynku finansowego z BaFin jako organem nadzoru. Na Litwie i Łotwie ustawy przyjęto w lipcu 2024 r., wskazując odpowiednie banki centralne jako organy nadzoru. Malta przyjęła własną ustawę o rynkach kryptoaktywów w listopadzie 2024 r.

Na początku lutego 2025 r. swój system ustawą domknął Luksemburg. Bułgaria ustawą uchwaloną 20 czerwca, a Portugalia i Belgia ustawami przyjętymi w grudniu. W państwach tych funkcję regulatora przyznano bankowi centralnemu lub nadzorowi finansowemu lub dzielono je między nadzór rynku kapitałowego i bank centralny.

Rumunia nie domknęła implementacji przepisów MiCA. Powodem nie są jednak weta, lecz opóźniony i rozproszony proces legislacyjny. W Bukareszcie przyjęto częściowe przepisy o przeciwdziałaniu prania pieniędzy oraz podatkowym raportowaniu transakcji krypto, ale Bukareszt nadal formalnie nie wskazał organu właściwego dla rynku kryptoaktywów ani nie określił pełnych zasad licencjonowania i kar za nieprzestrzeganie przepisów.

Poza UE branża kryptowalut została już uregulowana w wielu krajach na świecie. Wybrane przez poszczególne państwa rozwiązania różnią się między sobą, choć w każdym przypadku rola regulatora, który przyznaje niezbędne licencje i nadzoruje przestrzeganie przez usługodawców przepisów pozostaje silna.

W Stanach Zjednoczonych nie ma jednego odpowiednika MiCA, a rynek krypto jest regulowany przez rozproszony system przepisów federalnych i stanowych. Kompetencje podzielone zostały na kilka instytucji. FinCEN, czyli amerykańska sieć zwalczania przestępstw finansowych działająca przy Departamencie Skarbu, wskazywała w 2019 r., że podmioty przyjmujące i przekazujące wymienialną walutę wirtualną mogą być traktowane jako firmy przekazujące pieniądze i podlegać obowiązkom AML, czyli prawnym wymogom dotyczącym przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Wymienialna waluta wirtualna oznacza w tym kontekście aktywa cyfrowe, które mogą być zamienione na tradycyjny pieniądz lub inne wartości. SEC, czyli amerykańska Komisja Papierów Wartościowych i Giełd, nadzoruje część rynku krypto wtedy, gdy dane aktywa lub usługi są uznawane za papiery wartościowe. CFTC, czyli Komisja ds. Handlu Kontraktami Terminowymi, ma kompetencje wobec niektórych instrumentów powiązanych z kryptoaktywami. Część działalności firm krypto podlega także licencjom stanowym.

W Wielkiej Brytanii FCA, czyli Financial Conduct Authority, organ nadzoru nad rynkiem finansowym, jest nadzorcą w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu dla przedsiębiorstw działających na rynku kryptoaktywów. Równolegle brytyjski rząd rozwija szerszy niż obecny reżim regulacyjny. HM Treasury, czyli brytyjski odpowiednik polskiego resortu finansów, w październiku 2023 r. opublikował propozycje ws. nowych regulacji kryptoaktywów. W kwietniu 2025 r. przedstawiono projekty przepisów, które mają wejść w życie w październiku 2027 r.

Pozostająca poza Unią Europejską Szwajcaria nie ma odpowiednika rozporządzenia MiCA, ale stosuje do działalności w branży krypto istniejące kategorie prawa finansowego oraz nadzór FINMA, czyli Szwajcarskiego Urzędu Nadzoru nad Rynkiem Finansowym. FINMA już w 2018 r. opublikowała wytyczne dotyczące ICO, czyli pierwotnych ofert tokenów. W 2024 r. opublikowała wytyczne dotyczące stablecoinów, a w styczniu 2026 r. wytyczne dotyczące ryzyk związanych z przechowywaniem aktywów kryptograficznych klientów.

Singapur reguluje usługi związane z cyfrowymi tokenami płatniczymi poprzez Monetary Authority of Singapore (MAS), będący jednocześnie bankiem centralnym i zintegrowanym organem nadzoru finansowego, oraz ustawę o usługach płatniczych. MAS publikuje wytyczne dotyczące środków ochrony konsumentów dla dostawców usług cyfrowych tokenów płatniczych. Singapurski model zakłada licencjonowanie, ale jednocześnie ograniczanie ryzyk dla klientów detalicznych, w tym ryzyk związanych z promocją spekulacyjnych usług krypto.

Hongkong prowadzi system licencjonowania platform obrotu aktywami wirtualnymi. Tamtejsza SFC, czyli Securities and Futures Commission, publikuje listy licencjonowanych platform i innych podmiotów, aby informować opinię publiczną o statusie regulacyjnym firm działających lub promujących usługi w Hongkongu. W stanowisku z 19 lutego 2025 r. komisja podkreśliła, że Hongkong stawia na silną ochronę inwestorów, licencjonowanie platform i obowiązkowe procedury przeciwdziałania praniu pieniędzy.

Japonia wymaga, by dostawcy usług wymiany kryptoaktywów rejestrowali się na podstawie ustawy o usługach płatniczych. Japońska FSA, czyli Financial Services Agency - Agencja Usług Finansowych – uznała, że taki obowiązek dotyczy także podmiotów kierujących usługi do mieszkańców Japonii.

Korea Południowa przyjęła w lipcu 2023 r. ustawę o ochronie użytkowników aktywów wirtualnych, która weszła w życie w lipcu 2024 r. i ma chronić prawa oraz interesy użytkowników rynku aktywów wirtualnych.

Dubaj stworzył osobny reżim poprzez powołanie Virtual Assets Regulatory Authority (VARA), czyli urzędu regulującego rynek aktywów wirtualnych. VARA wymaga od każdej firmy chcącej prowadzić działalność związaną z aktywami wirtualnymi w Dubaju lub z Dubaju uzyskania wydawanej przez siebie licencji.

Przeciwieństwem modeli licencyjnych są Chiny kontynentalne, gdzie we wrześniu 2024 roku Ludowy Bank Chin zakazał działalności związanej z wirtualnymi walutami.

Polska i Rumunia są dziś jedynymi państwami UE, które nie domknęły krajowej implementacji MiCA ani nie wskazały organu nadzorczego właściwego dla rynku kryptoaktywów. W przypadku Polski prezydent dwukrotnie zawetował ustawy w tej sprawie. Obecnie w parlamencie trwają prace nad trzecią. Organem nadzorującym rynek krypto ma być Komisja Nadzoru Finansowego. W przypadku Rumunii powodem niewdrożenia odpowiednich przepisów są opóźnienia w procesie legislacyjnym. Inne państwa przyjęły krajowe rozwiązania prawne, wskazały organy nadzoru, a rynek krypto jest u nich uregulowany. Od 1 lipca ich regulatorzy będą mogli wydawać licencje obowiązujące również w Polsce.

Mieszko Czarnecki (PAP)

cmm/ mick/ aop/ mow/