Badanie przeprowadzili naukowcy z University of Nebraska Medical Center (UNMC, USA). Wykorzystali bazę danych Epic Cosmos – obejmującą prawie jedną trzecią wszystkich urodzeń w USA w latach 2014–2023. Analizując 6,14 miliona dokumentacji medycznych dotyczących matki i dziecka zespół odkrył, że przyjmowanie w czasie ciąży powszechnie stosowanych leków hamujących szlak syntezy cholesterolu było konsekwentnie związane z wyższym wskaźnikiem występowania spektrum autyzmu (ASD) u potomstwa.

Wcześniejsze badania grupowały leki według wskazań, natomiast zespół UNMC pogrupował leki na podstawie typowych skutków i działań niepożądanych dotyczących biosyntezy steroli.

Do leków hamujących biosyntezę steroli (SBIM) należą niektóre leki przeciwdepresyjne, przeciwpsychotyczne, przeciwlękowe, beta-blokery i statyny.

Generyczne 14 badanych leków to: arypiprazol, atorwastatyna, bupropion, buspiron, fluoksetyna, haloperydol, metoprolol, nebiwolol, prawastatyna, propranolol, rozuwastatyna, sertralina, simwastatyna i trazodon. Wiele z nich należy do najczęściej przepisywanych leków w USA – w sumie wystawia się na nie ponad 400 milionów recept rocznie.

Matki, którym przepisano co najmniej jeden SBIM w czasie ciąży, miały 1,47 razy wyższe ryzyko zdiagnozowania ASD u dziecka. Ryzyko to rosło wraz z dawką. Każdy dodatkowe przepisany SBIM zwiększał ryzyko ASD 1,33 raza, osiągając 2,33-krotny wzrost w przypadku jednoczesnego przepisania czterech lub więcej SBIM.

Spośród 196 447 dzieci w kohorcie, u których zdiagnozowano ASD, 14,2 proc. miało prenatalną ekspozycję na SBIM.

Stosowanie SBIM w czasie ciąży gwałtownie rosło z czasem - z 4,3 proc. ciąż w 2014 roku do 16,8 proc. w 2023 roku.

Cholesterol jest niezbędny do rozwoju płodu, a zwłaszcza mózgu, narządu najbogatszego w cholesterol. Mózg płodu zaczyna produkować własne sterole około 19–20 tygodnia ciąży. Wiadomo, że zaburzenia genetyczne w przypadku tego szlaku metabolicznego powodują ciężkie zespoły rozwojowe, takie jak zespół Smitha-Lemliego-Opitza (SLOS), w przypadku którego nawet 75 proc. dzieci spełnia kryteria ASD. Wiele powszechnie stosowanych leków może zakłócać ten szlak metaboliczny. To pierwsze ogólnokrajowe badanie oceniające wpływ na rozwój układu nerwowego związany z prenatalną ekspozycją na tę grupę leków.

„Nasze odkrycia nie sugerują, że te leki są niebezpieczne dla dorosłych” – powiedziała starsza autorka publikacji, dr n. med. Karoly Mirnics, dyrektor Instytutu Unroe-Meyer w UNMC. - „Powstają jednak ważne pytania dotyczące ich stosowania w ciąży - w okresie, w którym nawet niewielkie zaburzenia biochemiczne mogą mieć ogromny wpływ na rozwój mózgu płodu”.

Autorzy podkreślają, że żadna pacjentka w ciąży nie powinna przerywać ani zmieniać leczenia bez nadzoru lekarza, ponieważ wiele leków z grupy SBIM jest niezbędnych w leczeniu, a wrecz często ratują one życie. Badanie wskazuje natomiast na potrzebę ponownej oceny praktyk przepisywania leków i opracowania bezpieczniejszych alternatyw do stosowania w ciąży.

Zespół badawczy proponuje kilka działań, mających na celu poprawę bezpieczeństwa leków dla pacjentek w ciąży. Chodzi o stworzenie kompleksowej listy leków o działaniu hamującym sterole. Wszystkie nowe leki powinny być sprawdzane pod kątem niezamierzonego hamowania szlaku sterolowego. Trzeba edukować lekarzy na temat zaburzeń sterolowych związanych ze stosowaniem leków w czasie ciąży.

Jeśli przerwanie leczenia nie jest możliwe, należy omówić z pacjentką bezpieczniejsze alternatywy. Jeśli to możliwe, trzeba unikać przepisywania wielu SBIM kobietom w ciąży.

Ważna jest identyfikacja pacjentek genetycznie predysponowanych do zaburzeń metabolizmu steroli, ponieważ mogą być oni szczególnie wrażliwe na działanie SBIM.

Aby zrozumieć mechanizmy i ograniczyć ryzyko spektrum autyzmu, konieczne są dalsze badania - zastrzegają naukowcy.

Paweł Wernicki (PAP)

pmw/ zan/