Ekspertka: Telefon Zaufania dla Nauczycieli dzwoni cały czas; ZNP zbada skalę wypalenia zawodowego

Działający od listopada 2025 r. pod numerem: +48 510 338 182 Telefon Zaufania dla Nauczycieli, prowadzony przez Fundację Twarze Depresji, jest czynny w godz. 13-17 w poniedziałki, ale od 11 marca będzie działał również we wtorki.

- Uruchomiliśmy dodatkowy dyżur, bo nie jesteśmy już w stanie obsłużyć wszystkich dzwoniących, którzy potrzebują pomocy - powiedziała PAP prezeska Zarządu Fundacji Twarze Depresji Anna Morawska-Borowiec.

A telefon, dodała, cieszy się - niestety - ogromnym zainteresowaniem. - Nauczyciele pełnią zawód, który wiąże się z dużym zaangażowaniem emocjonalnym. To w sposób szczególny predysponuje do wypalenia zawodowego, depresji i zaburzeń lękowych. Są więc w grupie wysokiego ryzyka zachorowania, a w tym zawodzie depresja to wciąż temat tabu - powiedziała. - W naszym pogotowiu psychologicznym widzieliśmy bardzo wielu nauczycieli chorujących na depresję - dodała.

Zapytana, o jakich problemach mówią nauczyciele, odparła, że aby to zrozumieć, trzeba się cofnąć do czasów pandemii. - W trudnych warunkach, zdalnie, pracowali z uczniami, na których zdrowiu psychicznym izolacja odciskała piętno. Później doszła wojna w Ukrainie i do polskich szkół trafili uczniowie z doświadczeniami traumy wojennej, na co nauczyciele też nie byli przygotowani - powiedziała.

Morawska-Borowiec zaznaczyła, że „tam, gdzie brakuje psychologów w szkołach, to nauczyciele niosą na swoich barkach odpowiedzialność za dzieci doświadczające traumy wojennej, samookaleczania, depresji, prób samobójczych”.

Dodała, że do tego dochodzą „obciążenia związane z trudnościami finansowymi, podważaniem autorytetu nauczycieli i obniżonym prestiżem tego zawodu”. Pojawią się też trudności w komunikacji z rodzicami.

- W obecnych czasach nauczyciele są zmuszani do tego, aby być w różnych grupach, np. WhatsApp czy na Facebooku. Z jednej strony to dobrze, że można być w lepszym kontakcie z nauczycielem, ale dla nauczycieli jest to trudne. Rodzice piszą także w godzinach wieczornych i w dni wolne, oczekując odpowiedzi, więc życie szkolne nigdy się nie kończy. Nauczycielom trudniej jest stawiać granice, a przecież oni też mają życie prywatne - powiedziała.

Prezeska Fundacji przekazała, że - jak wynika z rozmów w Telefonie Zaufania - bardzo wielu nauczycieli mierzy się z wypaleniem zawodowym. - A ono wyzwala czasem zachowania agresywne, np. agresję słowną. Jeśli nauczyciel podnosi głos, nie radzi sobie ze swoimi emocjami, to przekłada się to na funkcjonowanie w klasie i gorszą relację z uczniami i rodzicami. To może prowadzić do problemów w pracy - dodała.

Zaznaczyła, że nieprzepracowane wypalenie zawodowe może prowadzić do depresji, która jest chorobą wymagającą leczenia poprzez połączenie z farmakoterapii i psychoterapii. - Depresja stanowi główną przyczynę samobójstw w naszym kraju - zaznaczyła.

Ekspertka zwróciła uwagę, że co trzecia osoba, która korzysta z pomocy Fundacji Twarze Depresji, mówi o myślach samobójczych. - Nie mamy statystyk dotyczących wyłącznie nauczycieli, ale zrobiliśmy ponad 35 tys. bezpłatnych konsultacji psychologicznych i mogę śmiało powiedzieć, że w tej grupie są też nauczyciele, u których myśli samobójcze towarzyszą depresji - dodała.

Zapytana, jak często dzwoni Telefon Zaufania dla nauczycieli, odparła: cały czas. - Nauczyciele dzwonią z całej Polski. Obsługujemy od pięciu do 12 osób. Na dyżurze czterogodzinnym jedna konsultacja zwykle nie może trwać dłużej niż 50 minut. Zdarza się, że udaje się szybciej rozwiązać problem, ale jeśli sytuacja jest poważna, kierujemy dzwoniącego po pomoc udzielaną bezpośrednio - dodała.

Morawska-Borowiec przyznała też, że nie zna innego programu pomocy psychologicznej dla nauczycieli. - Według mojej wiedzy Telefon Zaufania dla Nauczycieli to pierwsza odpowiedź na potrzeby tego środowiska, a znam je dobrze, bo sama jestem córką emerytowanych nauczycieli - powiedziała. Zwróciła uwagę, że problem zaburzeń psychicznych i depresji dotyka również właśnie nauczycieli, którzy przeszli na emeryturę. - Mierzą się z nimi z powodu ciężkich doświadczeń szkolnych, ale też choćby ze względu na wysokość emerytur - dodała.

Jej zdaniem wsparcie psychologiczne nauczycieli wymaga „szerszych działań systemowych”. - Otrzymaliśmy patronat honorowy nad naszym Telefonem od MEN i uczestniczymy w rozmowach z resortem, by rozwinąć program wsparcia psychologicznego dla nauczycieli - dodała.

W tym semestrze skalę wypalenia zawodowego nauczycieli zbada Związek Nauczycielstwa Polskiego, który zaobserwował, że od kilku lat ten problem nasila się, spowodowany „długotrwałymi niekorzystnymi warunkami pracy”.

Rzecznik prasowa ZNP Magdalena Kaszulanis przekazała PAP, że ZNP coraz częściej otrzymuje od nauczycieli sygnały dotyczące depresji. - Dostajemy także prośby o dofinansowanie leczenia, bo jest to leczenie zazwyczaj prywatne, drogie, związane również z terapią. Jako związek zawodowy mamy możliwość udzielenia takiego wsparcia naszym członkom - zaznaczyła.

W ogólnopolskim badaniu dotyczącym wypalenia zawodowego i stresu w zawodzie ZNP zapyta o czynniki obciążające w obszarach: organizację pracy, pracę w klasie, relacje z rodzicami, relacje w szkole oraz system edukacji.

Związek przeprowadził już pilotaż, który wykazał „wysoki odsetek odpowiedzi wskazujących na zmęczenie i wyczerpanie emocjonalne (ponad 70–80 proc. respondentów zgadza się z twierdzeniami dotyczącymi zmęczenia przed pracą, po pracy oraz wyczerpania emocjonalnego)”. Jednocześnie wykazał on „znaczący odsetek odpowiedzi potwierdzających obecność pozytywnych aspektów pracy (większość badanych zgadza się, że znajduje w pracy nowe, interesujące strony i doświadcza pozytywnych wyzwań)”.

ZNP ocenił, że „wskazuje to na współwystępowanie elementów zaangażowania i wyczerpania, co jest zgodne z dwuwymiarową koncepcją wypalenia”. Dodał, że „wypalenie nauczycieli nie jest prywatnym problemem pracowników szkoły. To sygnał, że system edukacji przeciąża ludzi, od których zależy przyszłość uczniów”.

Kaszulanis przekazała, że z wynikami badania ZNP chce pójść do władz odpowiedzialnych za warunki pracy nauczycieli. - Czyli do ministerstwa oraz samorządów, które są organami prowadzącymi - dodała.

PAP zapytała resort edukacji, czy otrzymuje sygnały od środowiska szkolnego na temat depresji wśród nauczycieli, czy - i jakie - działania podejmuje, by wspierać ich w tym obszarze oraz czy prowadzi prace nad systemowymi rozwiązaniami.

Rzecznik prasowy MEN Ewelina Gorczyca odpowiedziała, że resort „nieustannie zapoznaje się z analizami i rekomendacjami dotyczącymi dobrostanu nauczycieli, w tym ich zdrowia psychicznego”. Poinformowała, że w ostatnich latach do MEN wpłynęły badania przeprowadzone m.in. przez Uniwersytet SWPS (na grupie 7 tys. nauczycieli), Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy (na grupie 500 nauczycieli), a także Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy (IBE-PIB) (badania PIRLS i TALIS). Resort śledzi też piśmiennictwo branżowe i naukowe na temat dobrostanu nauczycieli.

„Na bazie wszystkich tych eksperckich opracowań tworzone są wewnętrzne rekomendacje mające na celu wzmocnić nauczycieli w świadczonej przez nich pracy” - przekazała Gorczyca. Ich efektem - dodała - jest np. przygotowanie nowelizacji ustawy Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw, z „szeregiem korzystnych zmian w warunkach pracy i ochronie nauczycieli”.

Przypomniała, że w MEN działa też Zespół ds. pragmatyki zawodowej nauczycieli, a jednym z jego zadań jest „przygotowanie propozycji rozwiązań w zakresie kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli, w tym w zakresie ich dobrostanu”.

Rzecznik dodała, że przedstawiciele MEN regularnie uczestniczą w wydarzeniach poświęconych nauczycielskiemu dobrostanowi, np. w 2024 r. w ramach Tygodnia Zdrowia Psychicznego w MEN dyskutowano o wypaleniu zawodowym nauczycieli z wiceministrami: Pauliną Piechną-Więckiewicz i Izabelą Ziętką. Resort też m.in. zlecił IBE-PIB we wrześniu ub.r. realizację przedsięwzięcia „Moc Relacji w Edukacji”, a jednym z celów było przygotowanie ogólnopolskiej kampanii „Zawód nauczyciel. Zawód znaczący”.

Osoby potrzebujące wsparcia mogą skorzystać siedem dni w tygodniu z całodobowego telefonu 800-70-22-22 w Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym. Podobnie działa Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka – całodobowo, siedem dni w tygodniu, tel. 800-12-12-12. Jeśli ktoś ma informacje dotyczące zagrożenia życia lub zdrowia, może zadzwonić też pod numer alarmowy 112.

Paulina Kurek (PAP)

pak/ agz/