Naukowcy: by upominać się o zwierzęta, trzeba rozumieć ich naturę

- Staraliśmy się, by książka łączyła rzetelność akademicką z wrażliwością na los zwierząt, obiektywizm badawczy z krytycznym spojrzeniem na to, jak ludzie traktują zwierzęta - powiedziała PAP Dorota Łagodzka.

Nasze postawy wobec zwierząt często pełne są sprzeczności - dotyczy to również prawodawstwa. Kochamy psy, zjadamy świnie, ubieramy się w krowy. Naukowcy skupili się m.in. na pojęciu „karnizm”. Jak zaznaczył Dariusz Gzyra, jest to pojęcie dobrze ugruntowane w studiach nad zwierzętami.

- Psycholożka Melanie Joy zaproponowała je ćwierć wieku temu. Oznacza tyleż powszechny, co często nieuświadomiony system przekonań, w wyniku którego współczesne społeczeństwa masowo eksploatują pozaludzkie zwierzęta. Krzywdzące wykorzystywanie zwierząt stanowi część normy społecznej, zarazem niektóre z gatunków mają zauważalnie wyższy status. W kulturze, której częścią jest przecież prawo, funkcjonuje choćby podział na tzw. zwierzęta gospodarskie i domowe. Karnizm to ideologia oparta na powszechnym korzystaniu z produktów powstałych kosztem zwierząt traktowanych całkowicie utylitarnie, kulturowo zaklasyfikowanych jako tzw. użytkowe - opisał badacz.

Dorota Łagodzka dodała, że karnizm jest normą społeczną, przez co „staje się przezroczysty”; „a przecież również jest ideologią i systemem wartości, tylko nie jest tak postrzegany z powodu swojej powszechności, podczas gdy idee go kwestionujące są etykietowane jako np. weganizm”.

Badacze zwrócili uwagę również na - jak to określili - negatywne i pozytywne prawa zwierząt. - Szacunek dla innej odczuwającej istoty i jej sprawiedliwe traktowanie oznacza nie tylko, że dba się na przykład o to, by nie powodować jej bólu i cierpienia. Krzywda może pochodzić także z zaniechań i niewykorzystania potencjału wsparcia. Trzeba pamiętać, że sprawiedliwość łączy się z obowiązkiem stwarzania warunków możliwie najlepszego życia wszystkich tworzących wspólnotę - podkreślił Dariusz Gzyra.

Dorota Łagodzka i Dariusz Gzyra są redaktorami naukowymi książki „Podstawowe pojęcia studiów nad zwierzętami”, wydanej przez Wydawnictwa UW (Warszawa 2025).

Krzysztof Łapiński (PAP)

Cały wywiad o relacji ludzi i zwierząt opublikujemy o godz. 5.35.

krx/ bar/ ktl/